Loonkosten in bedwang: niet te vroeg rijk rekenen

Pensioenpremie | De lonen stijgen flink terwijl de loonkosten nauwelijks omhoog gaan. Met dank aan minder pensioenafdracht. Is dat echt slim?

In de afgelopen twintig jaar stegen de loonkosten niet eerder zo weinig als in 2015. Het Centraal Bureau voor de Statistiek meldde gisteren 0,6 procent groei. Bijzonder, omdat zelfs ten tijde van de crisisjaren de volop bezuinigende werkgevers met bijna 4 procent groei aanzienlijk meer kwijt waren aan hun personeel. De minimale stijging die het CBS nu rapporteert, betekent dat onder meer werkloosheidspremies, pensioenpremies en ziektewetpremies minder hard groeien. Wat zijn de gevolgen?

De economie: nieuwe banen, of misschien toch niet?

Rabobankeconoom Martijn Badir had er vorig jaar al onderzoek naar gedaan, naar het effect van die loonkostenstijgingen op de Nederlandse economie. Wat bleek? Stijgen ze gering, zoals nu het geval is, dan is dat alleen maar goed voor de economie. "Zo is er meer ruimte voor werkgevers om de lonen te laten stijgen, maar ook om personeel aan te nemen. Ons onderzoek wees uit dat de groep langdurig werklozen, die het het moeilijkst heeft op de arbeidsmarkt, onder deze omstandigheden ook aan een baan komt." Naar schatting van Badir en zijn collega's zou een gematigde loonkostenstijging (in combinatie met een hoge arbeidsproductiviteit) 65.000 banen kunnen opleveren voor mensen die al meer dan een jaar werkloos thuiszitten.

Ook aan het verhaal van Badir kleeft echter een maar. De cijfers van het CBS slaan enkel op de loonkosten voor werknemers. Daar is de groeiende groep zelfstandigen nog niet in meegenomen.

Wat als werkgevers ook veel minder kwijt zijn aan pensioenpremies omdat ze steeds vaker werken met zzp'ers voor wie ze al die premies niet hoeven te betalen? "Dan is het de vraag of wat we nu zien, onverminderd positief is", zegt Badir. Aan het daadwerkelijk beantwoorden van de vraag, waagt hij zich niet. Te veel gespeculeer.

De werkgever: oude wens in vervulling, voor hoe lang?

Ze roepen er al jaren om: lagere loonkosten. Want hoe lager de kosten, hoe hoger de winst, en hoe goedkoper de producten. Dat is weer goed voor de Nederlandse concurrentiepositie. "Het lijkt het beste van twee werelden: de lonen die stijgen en de loonkosten die dalen", merkt arbeidseconoom Ton Wilthagen op. Maar, maant hij de werkgevers, reken je niet rijk. "Het is nog de vraag waar het heen gaat met ons pensioenstelsel. Het zou kunnen dat de premies later weer omhoog gaan."

Bij vakbond FNV menen ze dat werkgevers zich juist te rijk hebben gerekend. De lonen stijgen weliswaar, maar veel minder dan zou kunnen, zegt vicevoorzitter Ruud Kuin. "De Nederlandsche Bank berekende in april dat werkgevers minder van hun omzet aan arbeidskosten uitgeven."

Die trend merken Kuin en zijn collega's vooral bij cao-onderhandelingen. De ene na de andere werkgever knokt dan voor loonsverlagingen. Gewoon omdat zijn concurrent dat doet. "Het is een race naar beneden, die ook nadelig is voor de werkgever. Die investeert niet meer in kwaliteit, maar in de korte termijn."

Werkgeversorganisatie VNO-NCW reageert gelaten. Werknemers uitknijpen gebeurt niet, zegt de woordvoerster. "Dat er recent zoveel cao's zijn gesloten, bewijst dat we er met de bonden goed zijn uitgekomen."

De werknemer: pensioen in gevaar, dus zelf sparen?

Die voelen de karige loonkostenstijging niet direct in hun portemonnee. Op hun loon heeft hun werkgever niet beknibbeld. Sterker, nog niet zo lang geleden meldde het CBS nog dat de lonen stijgen. Het afgelopen kwartaal met zo'n 1,8 procent, berekenden de CBS-onderzoekers.

De pijn, zegt CBS-onderzoeker Floris Jansen, zit 'm vooral in het toekomstige pensioen. Werkgevers hebben namelijk minder afgedragen aan pensioenpremies.

"Door de stijgende lonen hebben werknemers meer te besteden. De vraag is hoe ze reageren als ze ontdekken dat er voor hun oude dag minder opzij is gezet."

Krijgt de consument dat in de gaten, dan gaat die misschien zelf sparen. Dan wacht de economie alsnog een knauw, zegt Jansen. Want wie spaart, geeft minder uit. Met minder opdrachten voor werkgevers en uiteindelijk een slinkende werkgelegenheid als gevolg.

Arbeidseconoom Ton Wilthagen van de Universiteit Tilburg vraagt zich af of dat sparen voor de oude dag wel zin heeft. "Het rendement op sparen is met de lage rente bijna nihil. Sommige banken hebben het nu al over negatieve rentes; dan moet een consument betalen om zijn geld op de bank te stallen. Wat dat blootlegt, is dat wij Nederlanders moeten wennen aan een pensioenstelsel dat steeds minder zekerheden biedt."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden