Londense jeugd praat met het mes

In Londen zijn elke week 52 tieners het slachtoffer van steekpartijen. Onlangs vielen er weer doden. Het is aan ouders en de school om de ontspoorde jeugd weer in het gareel te krijgen.

Er klinkt luid geschreeuw uit het lokaal van de From Boyhood to Manhood Foundation. Ruzie? Nee, de jongens die de stichting opvangt, krijgen les in hoe ze met hun woede om moeten gaan, stelt manager Uanu Seshmi gerust.

Zijn stichting FBMF, die hij tien jaar geleden oprichtte in het hartje van de Zuid-Londense wijk Peckham, vangt kansarme zwarte jongens op die zijn weggestuurd van school en in straatbendes op weg waren naar een ’kort en gewelddadig’ leven. Volgens onbevestigde cijfers zijn er in het Zuid-Londense stadsdeel Southwark rond de 600 kinderen die buiten de controle van school en meestal ook van hun ouders vallen. „Dat is een groot probleem”, zegt priester Nicholas Elder van de katholieke St. Georges Church in Peckham.

Sinds de tragische dood, in november 2000, van de tienjarige Damilola Taylor die door twee tieners werd neergestoken, is er veel verbeterd in Peckham. De buurt is veiliger geworden, maar het vuurwapengeweld is volgens Elder alleen maar toegenomen. De statistieken geven hem daarin gelijk. En de recente serie moorden op zwarte tienerjongens in Londen bevestigen dat beeld.

In ieder geval zijn nu wel de ogen van de rest van de natie geopend voor problemen met jongeren die volledig buiten de samenleving zijn gevallen. Hun meest gebruikte wapen is het mes. Alleen al in Londen zijn elke week 52 tieners het slachtoffer van steekpartijen. Na de recente dodelijke steekpartijen beloofde de regering geweldsmisdrijven met messen zwaarder te straffen. Maar zij geeft tegelijk toe dat zij het niet kan oplossen. „Ik denk niet dat het binnen het bereik van de regering alleen ligt om met een oplossing te komen”, zei minister van binnenlandse zaken John Reid begin deze week in het Lagerhuis. Het gaat volgens hem ook om verantwoordelijkheid van ouders en van de lokale gemeenschap.

Premier Tony Blair probeert de Britten gerust te stellen met de constatering dat de recente moorden ’geen metafoor zijn voor de staat van de Britse samenleving, maar dat het een specifiek probleem is, een specifieke criminele cultuur onder specifieke groepen jongeren’.

Feit is dat de meeste jeugdcriminelen uit gebroken gezinnen komen en bijna zonder uitzondering weggestuurd zijn van school. Daders en slachtoffers worden steeds jonger, en volgens de Londense politie komt ’een disproportioneel aantal uit de Afrikaanse en Caribische gemeenschap’. Maar het vuurwapengeweld onder jongeren is niet voorbehouden aan de zwarte gemeenschap. De jeugdbendes vechten ’postcode’-oorlogen uit en de leden behoren niet tot één etnische gemeenschap.

„Deze jongeren zijn in alle opzichten verwaarloosd”, zegt Seshmi van FBMF. „Ze zijn emotioneel beschadigd, hebben geen enkele empathie, weten niet wie ze zijn of waar ze vandaan komen. Ze hebben serieuze familieproblemen en niemand die voor ze zorgt. Ze zoeken een manier om man te worden. Daarom sluiten ze zich aan bij een bende. Zij moeten andere mannen uitdagen, dat is onderdeel van het proces om man te worden. Maar deze jongens hebben geen rolmodellen en vaak een afwezige vader”, legt Seshmi uit. „Wie beschadigd is, beschadigt zelf en in de bendes vinden ze geestverwanten.”

Het hebben van een wapen hoort volgens Seshmi ook bij het man worden, want „dat is wat de hiphopzangers hen vertellen”. Onderlinge conflicten worden nu met het wapen in de hand opgelost. Voor niet meer dan 75 euro kunnen ze een wapen kopen op de zwarte markt.

Unicef constateerde onlangs in een rapport dat Britse kinderen ’een slechtere verhouding hebben met hun ouders en familie’. „Afwezige vaders zijn het grote probleem”, zegt Nicholas Elder, wiens kerk tegenover de FBMF-opvang staat. Oppositieleider David Cameron van de Conservatieven riep op om vaders die de verantwoordelijkheid voor hun kinderen niet nemen publiekelijk aan te spreken ’net zoals het rijden onder invloed’. Cameron wil dat de overheid meer bevoegdheden krijgt om vaders te ’dwingen’ om voor hun kinderen te zorgen. Vaders die hun gezin in de steek laten zouden moeten worden opgespoord en alimentatie zou van hun loon of uitkering moeten worden afgetrokken.

Het is niet zo dat ouders onderwijs niet belangrijk vinden, meent priester Elder. Juist wel, als een middel om hogerop te komen, maar ouders besteden simpelweg te weinig tijd aan hun kinderen en praten nauwelijks met hen. „In de Afrikaanse cultuur is een goed kind een stil kind”, zegt Elder, die stelt dat het aangaan van gesprekken met kinderen juist respect en vertrouwen kweekt.

Moeders doen hun best, zegt hij, maar ze werken hard om het hoofd boven water te houden, zijn moe en hebben culturele aanpassingsproblemen. „Ze geven te snel toe aan hun kinderen, die geen enkele grenzen kennen. Ze komen vaak moe op school omdat ze tot laat naar de televisie in hun slaapkamer hebben gekeken.” De kinderen hebben weinig aspiraties, vertelt Elder, die de media deels de schuld geeft. „De meesten willen voetbalspeler worden.” Met de kinderen deed hij een project waarbij ze foto’s van alle zwarte gezichten uit de kranten knipten. „Zwarten zijn sporters, artiesten of criminelen. Er zijn nauwelijks rolmodellen voor deze kinderen.” Zoals zwarte onderwijzers.

Zowel Seshmi als Elder gelooft in kleinschalige lokale projecten. De FBMF heeft een dagopvang voor jongens. Om acht uur ’s ochtends beginnen ze de dag met hardlopen in het park of ademhalingsoefeningen. Daarna hebben ze gezamenlijk ontbijt en beginnen de lessen. Ze krijgen minimaal vier uur onderwijs per dag. De stichting verzorgt ook allerlei avondcursussen voor de gemeenschap en stagemogelijkheden voor jongeren in de buurt. Omdat de kinderen meer hebben aan rolmodellen uit de eigen gemeenschap dan aan voetballers, worden de oudere jongens getraind om mentor te worden voor de jongeren.

Elder is kritisch over de rol van de overheid die hij bureaucratie verwijt, het verdoezelen van eigen fouten en de moeilijkheden om fondsen te werven. „Wij werken hier al meer dan twintig jaar, maar het is heel moeilijk om te geld krijgen. De lokale autoriteiten geven dat liever aan nieuwe projecten.”

Dominee Nims Obunge liet zich in een ingezonden krantenstuk kritisch uit over de rol van scholen. Lokale organisaties hebben onderwijsmateriaal ontwikkeld om te voorkomen dat kinderen op jonge leeftijd afglijden naar het criminele circuit. Obunge: „Maar scholen weigeren het materiaal te gebruiken uit angst dat ze gestigmatiseerd worden en dat ze leerlingen verliezen aan andere scholen.”

’Er is een dorp voor nodig om een kind op te voeden’, zo luidt een Afrikaanse wijsheid, maar in de huidige sociale woningbouw is iedere vorm van sociale controle verloren gegaan. Toch verenigden de inwoners van Peckham zich. Zo’n duizend mensen liepen onlangs in een mars om hun afschuw te tonen over de schiet- en steekpartijen. Sommige deelnemers brandden kaarsen. De hymne ‘We shall overcome” werd gezongen. „Onze kinderen moeten zien dat we om hen geven”, zei een van de organisatoren, pastor Les Isaac.

Maar de 17-jarige David is cynisch. Om te overleven in een buurt als Peckham is het volgens hem beter om lid te zijn van een bende. Wie geen lid is, loopt de kans om een doelwit te worden. „Een mars stopt het geweld niet. Er wordt nu waarschijnlijk een jongen ergens in Peckham of Brixton neergestoken”, zei hij tegenover de BBC. David zat er niet veel naast

Adam Regis (15) werd afgelopen weekend op weg van de bioscoop naar huis doodgestoken. Adams houding jegens zijn moordenaars zou ’respectloos’ zijn geweest. Hij kwam ze vermoedelijk tegen in de bus, stapte eerder uit om hen te ontlopen, waarna hij door twee jongens gevolgd werd. Eén verdachte is inmiddels aangehouden. Vorige week donderdag werd Kodjo Yenga (16) op straat doodgestoken. Drie jongens (13, 15, en 16 jaar oud) zitten daarvoor vast.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden