Déjà vu

Londens grote brand was nog veel verwoestender

De brand in 1666 in Londen verwoestte zo'n 13.000 huizen, 87 kerken en St. Paul's Cathedral.Beeld ANP

Een woontoren die in een mum van tijd verandert in een brandende fakkel. De helse taferelen rond de Grenfell Tower in Londen in de nacht van dinsdag op woensdag verbijsterden omstanders. Die zeiden nog nooit zoiets gezien te hebben. 

Wie verder teruggaat in de geschiedenis van de Britse hoofdstad, komt echter gruwelijkere branden tegen: die van begin september 1666 duurde van zondag tot woensdag, verwoestte zo'n dertienduizend huizen, 87 kerken en St. Paul's Cathedral.

De schrijver John Evelyn zag de Londenaren in eerste instantie als kippen zonder kop rondlopen. Ze keken zo radeloos naar de almaar toenemende omvang van de brand, dat velen niet eens toekwamen aan nadenken over blussen. Laat staan dat ze er werk van maakten. "Het was een rampzalig schouwspel zoals de wereld dat gelukkig nog nooit eerder had gezien", noteerde Evelyn, zelf ooggetuige. "De hele horizon, stond in brand, als een brandende oven, en het vuur bleef nog nachtenlang zichtbaar vanaf een afstand van veertig mijlen."

Vlammenzee 

De Londense burgemeester had de brand aanvankelijk nog afgedaan als een vuurtje dat een vrouw zou kunnen uit plassen. Hij vergiste zich. Na een kurkdroge zomer waren de kort op elkaar gelegen houten huizen met veelal daken van stro in de binnenstad gewillige slachtoffers voor de vlammenzee. Temperaturen liepen op tot ver boven de duizend graden Celsius. In de nauwe straatjes ontstonden vuurstormen. Volgens de autoriteiten vielen er slechts een stuk of zes doden. Een aantal van honderden, mogelijk meer dan duizend is waarschijnlijker. In de verzengende hitte van de brand bleef weinig over van lichamen. Tijdens opruimklus erna werd tussen alle puin en resten niet erg scherp gelet op menselijke overblijfselen. 

Zo'n enorme ramp vroeg om schuldigen. Zaten de Nederlanders hierachter? Zij waren immers met de Engelsen in oorlog. Van betrokkenheid van de Republiek was echter geen sprake. Leedvermaak had men daar wel. De Engelsen hadden even daarvoor het dorp West-Terschelling en de Nederlandse koopvaardijschepen in het Vlie tussen Vlieland en Terschelling in brand gestoken. Was dit niet Gods straf voor die daad? De oude Joost van den Vondel zinspeelde daarop in zijn 'Jammerklaght over de gruwsame verwoestinge van Londen'. Zijn collega Joannes Vollenhove, een dichtende dominee, schreef: "Hun brantkreet klinkt opeens heel anders dan / voorheen het schreeuwen / Van uw triomffeest, zoo verheugt / Om 't jammeren van den Nederlander".

Bijgelovigen wezen naar het jaartal. Het waren onheilszwangere tijden. In 1666 zat 666, het getal van de duivel.

In Londen werd de Fransman Robert Hubert ondertussen gearresteerd. Die bekende snel. Hij zou in opdracht van de paus ten strijde zijn getrokken tegen het afvallige Engeland. Op 27 oktober werd hij opgehangen, waarna een boze menigte zijn lichaam in stukken scheurde.

Hubert had echter niets te maken met de brand. Die was ontstaan in de bakkerij van Thomas Farriner. Daar was men vergeten het vuur van een oven te doven. De bakker en zijn familie wisten aan het vuur te ontsnappen. Zijn dienstmeid werd het eerste slachtoffer.

Hygiënischer en brandveiliger 

In de jaren na 1666 herrees het verwoeste deel van Londen. Voorstellen voor een geheel nieuwe, moderne plattegrond haalden het niet. Het oude stratenplan werd grotendeels weer het uitgangspunt. Veel van de nieuwbouw werd wel uitgevoerd in steen en -geluk bij een ongeluk- de herstelde stad werd iets hygiënischer en brandveiliger.

Vorig jaar werd de brand van 1666 precies 350 jaar na dato nog groots herdacht. Op de koepel van St. Paul's Cathedral werden vlammen geprojecteerd. De Amerikaanse kunstenaar David Best maakte een maquette van de toenmalige stad, die drijvend op een vlot op de Theems in brand werd gestoken.

Lees ook de reportage uit Londen: Verdriet en woede in Notting Hill

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden