Review

Lolle Nauta - tegen metafysisch mengelmoezen

Hij noemt ze 'de quizmasters van de wijsbegeerte': filosofen die het stellen van vragen als hun kerntaak beschouwen. Dat was ook een prikkelende titel geweest voor Lolle Nauta's gebundelde columns uit Filosofie Magazine. Het boek heet echter 'Ik denk niet na' en dat zinnetje maakt evenzeer nieuwsgierig.

De column is in de filosofie geen gangbaar genre maar Nauta, die altijd graag een publieke rol heeft gespeeld, kan er goed mee uit de voeten. Dat is te danken aan zijn niet aflatende neiging met bepaalde zaken en personen de spot te drijven. En aan zijn talent om allerlei filosofische en maatschappelijke kwesties kernachtig uiteen te zetten en van scherpzinnig commentaar te voorzien.

Bovendien ontleent hij aan schrijven nu eenmaal zijn bestaan, blijkt uit het titelstuk. ,,Jij denkt zeker veel na?'', zeggen mensen wel eens als ze horen dat ik filosoof ben en ze kijken me dan aan alsof ik over een geheimzinnig vermogen beschik'', zo begint het.

Maar dat idee klopt volgens de Groningse emeritus-hoogleraar niet. Het filosoof-zijn zit hem niet in nadenken, dat doet iedereen tenslotte wel eens. Filosofische teksten produceren, dáár gaat het om. ,,In mijn hoofd gebeurt meestal niet zo veel.'' Achter de computer komt het denken pas op gang.

En vragen stellen dan, om terug te komen op het beeld van de quizmasters dat in een andere column opduikt, dat is toch wél een kenmerkende bezigheid van een filosoof?

Nauta constateert dat nogal wat wijsgeren daar inderdaad niet genoeg van kunnen krijgen. Maar zijn probleem met deze collega's - van Martin Heidegger tot televisiemaker Wim Kayzer - is dat zij het door de wijdlopige manier waarop zij hun vragen formuleren wel kunnen vergeten ooit een belangwekkend antwoord te vinden. Zij maken overal metafysische mengelmoezen van, luidt de beschuldiging die de auteur hier overigens niet voor het eerst ventileert.

Nee, dan kijkt deze nuchtere filosoof liever 'de kunst van het verkleinen' af bij wetenschappers, bij Kopland en Carmiggelt, bij Wittgenstein en Rawls. Vanuit zorgvuldig begrensde, originele invalshoeken benadert hij zijn onderwerpen: facetten van het vak, pretenties van vakgenoten, theoretische zaken, actuele vraagstukken maar ook kleine voorvallen uit het dagelijks leven.

Niet zelden leidt dat tot een verhelderend antwoord op een interessante vraag (,,Hoe komt het toch dat het verleden van nationale staten gedurende de afgelopen decennia steeds meer in de belangstelling is komen te staan?''), een houtsnijdende kritiek (bijvoorbeeld op de prospectus van het New Age-vormingscentrum El Bloque), een knappe analyse (van de zwakke plekken in twee politiek-filosofische paradigma's). Alleen in het stuk 'Notities over Nederland' (,,Mensen kijken hier altijd een beetje bezorgd wanneer ze moeten afrekenen'') is er iets misgegaan met het verkleinen. Daar grossiert Nauta vooral in clichés.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden