Lolita's eigen wereld

Marie Darrieussecq laat zien hoe pubermeisjes zelf hun seksuele escapades ervaren. Een verfrissend nieuwe blik op het Lolita-thema

Het komt niet vaak voor dat het omslag van een roman zoveel zegt over de tekst daaronder. 'Solange' toont het torso van een jong meisje dat de titelheldin zou kunnen zijn. De lingerie die ze draagt is vast uitdagend bedoeld, maar oogt eerder wat kinderlijk. Haar stoere houding, handen in de zij, lijkt erop te wijzen dat ze vooral oefent met sexy zijn en zelf nog niet door heeft wat ze met haar lichaam alleen al teweeg kan brengen. Het tekent de complexe seksualiteit van het Lolita-meisje dat Marie Darrieussecq in haar nieuwe roman neerzet.

Bij het werken aan 'Solange' moet de Franse schrijfster aan Nabokovs roman 'Lolita' gedacht hebben. Net als die beroemde heldin is Solange een uitbottend meisje dat thuis geen aandacht krijgt. Vader is altijd weg, moeder maakt lange uren in haar 'decoratieshop' of heeft hoofdpijn en is blij dat ze haar dochter kan stallen bij de aardige buurman, meneer Bihotz. Daar blijft ze mee doorgaan als het meisje begint te puberen. Van Solange vernemen we al snel dat meneer Bihotz vaak met open kamerjas op bed ligt, net als Solange binnenkomt. Maar terwijl de lezer begrijpt dat dit niet helemaal koosjer is, ervaart Solange het als een vrij normale gang van zaken.

Van Marie Darrieussecq (1979), een eigenzinnig auteur, mag verwacht worden dat ze met zo'n Lolita-thema iets bijzonders doet. Eén van haar fascinerendste boeken, 'De baby', beschrijft de ervaringen van jonge moeders - met een verrassend nuchtere blik. En ook in 'Solange' geeft Darrieussecqs nieuwsgierigheid naar ervaringen die vaak onbeschreven blijven het Lolita-thema een geheel eigen draai. Doordat ze ons verplaatst naar het hoofd van Solange, begrijpen we - beter dan ooit, is mijn indruk - hoe onschuld en geilheid bij jonge pubers in elkaar over gaan. Tijdens de geschiedenisles bedenkt Solange bijvoorbeeld dat de mannen die het verdrag van Jalta ondertekenden natuurlijk ook pikken hadden! In boeken, films en tijdschriften vangt ze opwindende formuleringen op over een man die een vrouw 'woest bezit'.

Maar anders dan bij Nabokov, bij wie we hooguit een glimp opvangen van Lolita's eigen wereldje, is seks voor Solange vooral iets wat je doet om indruk te maken op je vriendinnen. Er zoemen tussen hen allerlei geruchten rond, vol halfbegrepen termen: "Het schijnt dat Delphine een nymfomane is''. Sommige vriendinnen hebben het al gedaan, of wekken door hun cole houding die indruk. Dat zou Solange ook wel willen: "Ze probeert er zo cool mogelijk uit te zien. Alsof ze het al heel vaak gedaan heeft, zonder daarom een hoer te zijn. Geen hoer en geen maagd. Puur. Hypersensueel maar breekbaar, zoals Kim Wilde."

Die behoefte om er bij te horen, leidt tot haar eerste seksuele ervaring, met een oudere jongen, die ze op een feest ontmoet. Als Arnaud wil dat ze hem pijpt, stemt Solange toe, uit angst dat de jongen haar anders dom zal vinden. "Ze begint pijn in haar kaken te krijgen. De spieren aan de zijkant schieten in een kramp. Die gebruikt ze duidelijk niet genoeg, niet zo in elk geval. Het is natuurlijk een kwestie van oefening. Je moet er wel heel ver je mond voor open doen, voor dit." Wat voor de lezer een kille verkrachting is, stemt Arnaud tot de conclusie dat Solange 'niet wat je noemt een vrije meid is'.

Hoewel het de lezer allang duidelijk is dat Arnaud een hufter is, blijft Solange dromen van een toekomst met hem: "Arnaud die thuiskomt van zijn werk. Hij is ingenieur. Informaticus. Gitarist''. Maar omdat hij niets van zich laat horen troost zij zich met meneer Bihotz, kruipt bij hem op schoot, en constateert bij zulke gelegenheden dat er in zijn broek een piramide opdoemt. "Het is zielig hoe je 'nymfomanie' kunt zien bij mannen," peinst ze. En: "Het zou wel handig zijn als ze verliefd op hem was.''

Zulke nuchtere constateringen, gevat in Darrieussecqs speelse (en knap vertaalde) proza houden het verhaal bij alle treurigheid toch heel fris en onderhoudend. Nooit schrompelt de bijdehante Solange ineen tot slachtoffertje. Er valt ook veel te lachen.

En passant schetst Darrieussecq een tragikomisch beeld van de standsverschillen in Clèves, waar het boek zich afspeelt, een stadje 'dat zich kan beroemen op een bakker en een autorijschool'. Ergens onderaan de hiërarchie bungelt het debiele meisje 'Peggy Salami'. Solange's rijkste vriendin, de altijd in het zwart geklede Laetitia, bewoont een kasteel. En dan is er nog Rose, wier linkse ouders hun Solidarnosc-buttons inruilen voor buttons van SOS- racisme - het boek speelt in de jaren tachtig. Zelf denkt Solange lange tijd dat haar knappe vader een baan heeft als piloot. Een vriendin helpt haar uit de droom: haar vader is wel gesignaleerd op het vliegveld, maar als kruier.

In het Frans heet de roman niet 'Solange' maar 'Clèves', een titel die Fransen onmiddellijk doet denken aan de klassieker 'La princesse de Clèves'. Dat boek uit 1678, destijds al een groot succes, handelt over een zestienjarig meisje dat wordt uitgehuwelijkt maar verliefd wordt op een ander, en ging de geschiedenis in als een van de eerste psychologische romans. In 2006 werd het herontdekt, nadat Sarkozy had geklaagd dat alleen 'een sadist of een idioot vragen over 'La princesse de Clèves' opneemt in de examens voor een baan in de publieke sector.' Zijn dédain voor de culturele canon maakte van de roman een symbool van verzet tegen diens bezuinigingen op onderwijs en cultuur. Er werd uit voorgelezen, het werd weer gekocht en gelezen, het werd verfilmd.

'Solange' lijkt een eerbetoon aan dat protest, maar ook een commentaar daarop: het vraagt ons belangstelling op te brengen voor de meisjes die vandaag de dag in een stadje als Clèves rondlopen - of in Alkmaar, of Delfzijl. Interessant is Darrieussecqs verwijzing naar Anne Frank, die door vriendin Rose wordt geprezen als de eerste vrouw in de wereld die schrijft over ongesteld zijn. Waarop de minder goed geschoolde Solange antwoordt: "Ik dacht dat ze over concentratiekampen had geschreven.''

Dat romans als 'Vijftig tinten grijs' dit jaar niet aan te slepen zijn, is goed te begrijpen. Vrouwen verdienen hun eigen porno, hun eigen dromen. Toch zou je willen dat een belangrijk en qua taalgebruik oneindig veel smakelijker boek als 'Solange' ook veel lezers krijgt, en niet alleen onder vrouwen. Het laat zien dat dromen van ruwe seks (en die heeft Solange) bevredigend kunnen zijn, terwijl een echte verkrachting dat zeker niet is.

Marie Darrieussecq: Solange. (Clèves) Vertaald door Mirjam de Veth. Meulenhoff, Amsterdam; 253 blz. € 18,95

Solange probeert er zo cool mogelijk uit te zien. Alsof ze het al heel vaak gedaan heeft, zonder daarom een hoer te zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden