Lokalen profiteren van protest

Lokale partijen slaan bij de raadsverkiezingen volgende week hun slag dankzij het gebrek aan vertrouwen in de politiek, zo is de verwachting. De PVV doet immers maar in twee gemeenten mee.

Jo Janssen lijkt de perfecte vertegenwoordiger voor de ontevreden kiezer in Nijmegen. De uitbater van restaurant 't Lemke drukt zich als raadslid voor Gewoon Nijmegen steevast uit in plat nimweegs. Als grootste plaaggeest van toenmalig PvdA-wethouder Paul Depla blies hij het vuurtje onder de 'fietsenkelderaffaire' aan. Van rooie rakkers moet de voormalige kroegbaas sowieso niets hebben en daarbij was Depla in Havana aan de Waal verantwoordelijk voor enkele grootstedelijke projecten. Geldverspilling, in de ogen van Janssen.

Het ziet ernaar uit dat de horeca-ondernemer volgende week aan zijn derde termijn als raadslid kan beginnen. Hij heeft inmiddels een stabiele aanhang verworven met zijn vaste standpunten: de kosten van de gemeenten kunnen drastisch omlaag en daarmee ook de lasten voor de burgers, er moet flink worden gesnoeid in het woud van regeltjes voor ondernemers en de gemeenteraad moet 'gewoon' weer luisteren naar de echte Nijmegenaren.

Als wetenschapper Koen Vossen schetst wie in staat is de proteststem te vangen, dan past Janssen precies in het plaatje. Verzet tegen grote infrastructurele plannen - een nieuw gebouw, een verkeersplein, een parkeergarage - protest tegen het verspillen van geld, anti-belastingsentiment. En een afkeer van de elite, die georganiseerd in landelijke partijen te veel is gericht op 'Den Haag'.

"Lokaal gaat het om een ander soort populisme dan landelijk", zegt Vossen. "Boze burgers kiezen voor een partij die opkomt voor 'onze gemeente'. Een nieuw theater of een bibliotheek van 60 miljoen euro, willen we dat wel? Veel kiezers weten helemaal niets van de geldstromen in een gemeente. En een deel van de kiezers heeft nauwelijks interesse voor de politiek. De klassieke Henk en Ingrid volgen de politiek niet of nauwelijks. Gaan ze wel stemmen, dan is dat vaak op een Malle Pietje."

Vossen, universitair docent geschiedenis aan de Radboud Universiteit, schreef vorig jaar het boek 'Rondom Wilders, portret van de PVV'. Hij verwacht dat een deel van de PVV-stemmers bij de raadsverkiezingen volgende week wegblijft. "Ook dat is een vorm van protest."

Daarnaast zullen lokale partijen profiteren van de onvrede bij kiezers, denkt Vossen. "Aan de linkerzijde gaat de proteststem veelal naar de SP, op rechts profiteerde de VVD vier jaar geleden van de afwezigheid van de PVV. Maar de VVD heeft het nu moeilijker door de ontevredenheid over het kabinetsbeleid."

Lokale partijen zullen dus profiteren van de proteststem, denkt Vossen, al is dat volgens hem niks nieuws. "Al in de jaren dertig deden de lokale partijen het goed. De kiezersmarkt is minder op drift dan je zou verwachten."

Roel Leers lijkt zo'n lokale stemmentrekker. De poster van zijn partij Hart-Leers hangt overal in Heerlen, vooral in de ramen van lege winkels en kantoren. En dat zijn er nogal wat in Heerlen. Op zaterdagmiddag verzorgt Leers een stadswandeling langs de leegstand. "Dit is Detroit", verzucht hij, wijzend op de verloederde kantoorkolos van het Technisch College.

In Heerlen komt het beeld van Koen Vossen redelijk uit: de SP is met negen van de 37 zetels (23 procent van de stemmen) en twee wethouders de grootste partij. Bij de landelijke verkiezingen doet de PVV daar niet voor onder. Vier jaar geleden stemde 29 procent van de Heerlenaren op Geert Wilders, twee jaar later was dat nog 21 procent. Aan de gemeenteraadsverkiezingen doet de PVV niet mee, wel zes lokale partijen.

Roel Leers vindt het prima als de Heerlense proteststem naar zijn partij gaat. "Maar wij zijn niet overal tegen, we zien de zaken gewoon anders dan de partijen in het college. En we komen voor alles met een alternatief. We krijgen bijval van alle kanten, van liberaal tot diep rood, omdat we actief zijn en de daad bij het woord voeren. Als het gaat over vuile straten zeggen wij niet 'de straat is vies', maar 'waar staan de bezems?' We richten ons op zaken die niet goed gaan, puur vanuit 'wat is het beste voor de stad?'"

Eigen lijst
Acht jaar geleden kwam hij als VVD'er in de gemeenteraad, maar omwille van zijn afwijkende standpunten stelde de partij hem vier jaar geleden niet meer verkiesbaar." Diverse mensen vroegen toen of ik met een eigen lijst wilde meedoen, omdat ik me altijd met hart en ziel voor de stad inzet. Uiteindelijk hadden we 17 kandidaten en kwamen we met z'n tweeën in de raad. Nu had ik binnen een paar weken al dubbel zoveel kandidaten."

Leers maakt in en buiten de gemeenteraad bezwaar tegen nieuwbouwplannen en hij pleit voor herbestemming. Op straat wordt hij voortdurend enthousiast begroet en veelvuldig aangemoedigd. Vorige week maakte het openbaar ministerie bekend Leers te gaan vervolgen voor het lekken van vertrouwelijke informatie uit de gemeenteraad, maar daar lacht hij om; het heeft zijn populariteit alleen maar vergroot.

Burgemeester Depla, de voormalige wethouder van Nijmegen, deed aangifte nadat Leers vorig jaar stukken op de website van Hart-Leers had geplaatst over een contract tussen een vastgoedhandelaar en de gemeente. "We hebben alleen de huurprijs van het voormalige CBS-kantoor vermeld en dat is openbare informatie", zegt Leers, die steevast pleit voor transparantie en al weet waar die geheimhouding toe leidt: geldverspilling.

Leers is een belangenbehartiger. Als Heerlenaren met een probleem naar hem toe komen, gaat hij op zoek naar een oplossing. Toen biermerk Alfa aankondigde een brouwerij in hartje Heerlen te willen openen, fietste hij drie kwartier door het Limburgse land om de brouwer op te zoeken en welkom te heten. "Ik was het enige raadslid dat van zich liet horen. Dat kunnen andere partijen toch ook doen?"

Ook Dave van der Meer schaamt zich niet voor de proteststemmen waarmee hij een greep naar de macht hoopt te doen in de tien jaar oude fusiegemeente Westland. Van der Meer trekt de lijst van de LPF, officieel de 'lokale politieke federatie' maar in de woorden van Van der Meer nog altijd de partij van Pim Fortuyn. "Wij bedrijven politiek zoals Pim dat bedoeld had, we doen wat we zeggen en we zeggen wat we doen, naar het idee, de gedachten en de geschriften van Pim. We gebruiken ook zijn kleuren, geel en blauw"

Oost-Europese uitslag
De LPF behaalde bij de herindeling in 2004 vier zetels in de nieuwe gemeenteraad, twee jaar later kwam er eentje bij en in 2010 werden het er zes. "We hebben goede verwachtingen", zegt Van der Meer. "In de peilingen behalen we een Oost-Europese uitslag, maar dat zijn peilingen, ik ga niet achterover leunen. Vier jaar geleden zijn we uit de onderhandelingen gestapt, toen hebben we onze wethouder opgeofferd, omdat we onze principiële standpunten niet willen verloochenen. De mensen in het land zijn teleurgesteld doordat de coalitiepartijen hun beloften niet nakomen. Ik wil geen ene stem binnenhalen op een valse belofte."

Die principiële houding heeft de LPF niet geschaad, zegt Van der Meer. "We hebben de afgelopen vier jaar meer bereikt dan sommige collegepartijen. In onze fractie zitten allemaal specialisten, we zijn geen politici maar ondernemers, we bijten ons vast in de dossiers. En als je met goede argumenten komt, kunnen andere raadsleden daar niet omheen. Wij benoemen de problemen, daarom pak je ook de proteststem, maar we komen ook met een oplossing. We lijken in sommige standpunten op de PVV, maar we zijn genuanceerder."

Op het Pancratiusplein in Heerlen zit een groepje mannen aan de koffie. "De stad is kapotgemaakt", roep een van hen. Maar stemmen? "Nee, ik stem nooit. Het gaat alleen maar over regeltjes, je mag dit niet, je mag dat niet." Zijn vrienden lachen. Zij gaan ook niet stemmen, zeggen ze. Een van hen begint te zingen: "Je hoeft me niet te zeggen hoe ik leven moet."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden