Lofzang op Gutenberg en de Heer

De symfonieën van Mendelssohn worden - op de Vierde na - tamelijk stiefmoederlijk behandeld. Vreemd dat de meesterlijke Tweede symfonie hier zo weinig gespeeld wordt. Gelukkig zijn er fraaie uitvoeringen op cd; maar welke moet je aanschaffen?

Soms gebeurt het. Je zit in de concertzaal en totaal onverwacht sleurt een compositie je mee. Je kende het bestaan er wel van, maar toch was het geheel wat weggezakt in de herinnering. Een paar weken terug overkwam het me met Mendelssohns Tweede symfonie, uitgevoerd door het Groot Omroepkoor, drie solisten en het Koninklijk Concertgebouworkest onder leiding van Riccardo Chailly. Geweldig! Wat een werk! Hoe komt het toch dat deze Tweede heel lang - en nog steeds - een slechte pers heeft gehad?

Daarin is het vooral Wagner geweest die - uitermate jaloers als hij was - Mendelssohns symfonie wegzette als een zwakke imitatie van Beethovens Negende. Dat etiket bleef lang plakken, maar als Mendelssohns Tweede nou iets niet is, dan is het wel een slechte kopie van die beroemde Negende. Het is eerder een vooruitwijzing naar Mahlers Tweede symfonie, waarin na volwaardige symfonische delen ook een groots vocaal gedeelte met solisten en koor volgt.

Juist in Nederland is het vreemd dat de 'Lobgesang'-symfonie niet vaker op het programma heeft gestaan. In een eens vroom land vol oratoriumverenigingen zou je verwachten dat het 'Alles was Odem hat, lobe den Herrn' vaak geklonken zou hebben. Het muzikale thema dat bij die tekst hoort, en dat door de trombones aan het begin van de symfonie als een motto gespeeld wordt, doorkruist als een leidmotief het hele werk en nestelt zich hardnekkig in het geheugen.

Toch speelde het KCO de symfonie vorige maand voor het eerst sinds 1898. Zou die geringe aandacht een gevolg zijn van het feit dat het werk geschreven werd als lofzang op Leipzig, de Heer én de uitvinder van de boekdrukkunst Gutenberg? Die laatste claim bestrijden wij Nederlanders immers.

In de opnamegeschiedenis van het werk speelt het Gewandhausorchester Leipzig een hoofdrol. Het was dit orkest dat onder leiding van Mendelssohn de symfonie in 1840 in première bracht in de Thomaskirche - de Bach-kerk. Mendelssohns opvolgers in Leipzig hebben zich uitvoerig met zijn werk bezig gehouden. Chailly dus, die de symfonie in 2005 koos voor zijn eerste officiële concert daar (live-opname op Decca, ook dvd). En vorig jaar dirigeerde Chailly de symfonie in het Vaticaan voor de 85ste verjaardag van paus Benedictus XVI. Ook daar bestaat een dvd van.

Chailly koos in Leipzig evenwel voor de oerversie, later door Mendelssohn aan de kant geschoven. En dus horen we hier niet die schitterende, door Wagner gejatte passage van de tenor die herhaaldelijk vraagt of de nacht al voorbij is. Verder is dit een zeer geslaagde opname, vooral ook vanwege Anne Schwanewilms als soliste.

Chailly nam de 'normale' versie overigens al in 1979 op, en die cd is nog steeds (spotgoedkoop) verkrijgbaar. Gek genoeg is dit zo'n beetje de allerlangzaamste opname van het werk; Chailly zou later de snelle metronoomaanduidingen van Mendelssohn respecteren. Hoewel het orgel in het vocale gedeelte vrij nadrukkelijk aanwezig is, zingt het London Philharmonic Chorus erg mooi. En vooral Margaret Price is een wonder hier - de beste sopraan van alle opnamen. Ook tenor Siegfried Jerusalem is prachtig op dreef.

Meest recente opname is die van het Nederlands Symfonieorkest en Jan Willem de Vriend (Challenge). Ook hier een geweldige sopraan (Judith van Wanroij), maar het koor en de tenor blijven helaas wat achter. De oude Sawallisch-opname (EMI) is nog steeds een aanrader, evenals die van Kurt Masur en Claudio Abbado. En wie een authentieke uitvoering prefereert, kan terecht bij Christoph Spering (Opus 111) die in 1993 een extreem heldere en in vele opzichten revolutionaire opname maakte. Daar is de toen nog onbekende Soile Isokoski de sopraansoliste. Dat zij een grote carrière ging maken, hoor je hier al.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden