Lofzang op de snelweg

De fototentoonstelling Snelweg is in de Kunsthal te zien tot en met 5 januari 1997.

Patijn was gisteren een van de deelnemers aan een symposium in de Rotterdamse Kunsthal, dat uitliep op een lofzang op de snelweg. De bijeenkomst diende als opmaat tot een tentoonstelling van foto's van Theo Baart en Cary Markerink en een boek met teksten van Tracy Metz over de Snelweg, die door minister Jorritsma van verkeer en waterstaat werd geopend.

Het ontwerpen van wegen is een kunst, zei Patijn, sinds 1995 adviseur van de regering voor het architectuurbeleid. Hij wil niet meedoen aan 'het algemene gemopper' op snelwegen, maar wijst juist op die plekken waar gebruikers van snelwegen kunnen genieten van het landschap naast de route. “Wanneer je bijvoorbeeld bij Zwolle de IJssel overgaat, word je als het ware opgetild en ervaar je dat typische IJssel-landschap. Bij de grote rivieren heb je dat ook. Het gaat me niet om de weg, die is niet echt boeiend. Dat moet ook vooral niet, want dat zou alleen maar afleiden van het landschap. Maar het gaat erom dat de weg mooi is ingepast in de omgeving. Er is nauwelijks een mooier landschap dan het Nederlandse cultuurlandschap. Daar is zo lang en zo bijzonder intensief aan gewerkt; het is eigenlijk een soort compositie. Het lijkt bijna vantevoren bedacht. Het is eindeloos gevarieerder dan een natuurlijk landschap: dat is saai.” Patijn pleit er niet alleen voor snelwegen de ruimte te geven, maar ook spoortracés. “Het verbaast me altijd dat minstens de helft van Nederland treintjes- en autootjesgek is. En hoewel snel- en spoorwegen een van de meest vitale aspecten van onze economie vormen - van ons leven, zelfs -, komen ze altijd als een noodzakelijk kwaad in het nieuws. En die willen ze dan in de grond stoppen, zodat je er maar vooral niks van ziet.”

De rijksbouwmeester verheugt zich al op de komst van de Betuwespoorlijn, die voor een groot deel gebundeld wordt met de snelweg. “Het lijkt me straks heel spannend, en niet alleen voor kinderen op de achterbank, als je straks met een kilometer of honderd op de snelweg zit en naast je rijdt met ongeveer dezelfde snelheid zo'n goederentrein met van die gekleurde containers. Soms zie je er een glimp van, als er tenminste geen geluidsscherm is. Ik vermoed dat heel wat autobestuurders daar met plezier naast rijden en misschien zelfs wel hun afslag vergeten te nemen.”

De schrijver Willem van Toorn hield ook al een ode op de snelweg, en meer in het bijzonder op het rijden op de snelweg. Hij reist af en toe met het openbaar vervoer, maar dat verlangt een bereidheid tot sociaal contact van hem, tot naastenliefde zelfs. “De auto geeft daarentegen het gevoel van totale vrijheid en volledige ongebondenheid. Op de snelweg is de wereld ver weg - zo ver dat je soms op lange ritten nog maar vaag vermoedt waar je bent”“ aldus Van Toorn. Hij vindt dat het 'abstracte' karakter van de snelweg nog beter uitgedrukt moet worden in de vormgeving.

Voor McDonald's is de snelweg een belangrijke 'markt'. De hamburgerketen telt inmiddels 142 restaurants, waarvan meer dan de helft een McDrive heeft aan of bij de snelweg. Onroerend goed-manager Hans Blaauw rijdt door Nederland en ziet voortdurend 'mooie plekken' waar hij een McDonald's zou willen bouwen. Die vestigingen zijn een verrijking voor de snelweg, vindt hij, al was het maar omdat restaurants de omgeving van een McDrive binnen een straal van een halve kilometer schoon houden, op parkeerterreinen de mogelijkheid tot carpooling stimuleren en vanwege de levendigheid de kans op inbraak in auto's verkleinen. Er zijn plannen bij het bedrijf om stukjes snelweg te adopteren en zwerfaval te bestrijden. En misschien treedt McDonald's ooit nog eens op als sponsor van snelwegen. Blaauw: “Dan krijg je dus geen A 2 maar een M 2. En misschien komt er een filemelding van 3 kilometer op de M12 ter hoogte van het McDonald's restaurant te Veenendaal.”

Bioloog-schrijver Thijs Goldschmidt vindt de snelweg juist veel te veilig om gebruikers aan te zetten tot carpoolen. “Zo lang een ingeblikte snelweggebruiker zich thuis voelt in zijn auto, zal hij zijn vrijheid niet opgeven.” Alleen het onveilig maken van de snelweg, zou wel eens de enige oplossing voor het carpoolprobleem kunnen zijn, volgens Goldschmidt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden