Opinie

Loflied op volume en vechtballet

Nog voor de première verbood Engeland de distributie van Stanley Kubricks 'A Clockwork Orange' in de Britse bioscopen. De film zou een loflied op geweld zijn, de kijker oproepend lukraak mensen in elkaar te slaan.

Het geweld dat hoofdpersoon Alex samen met zijn straatbende aanricht, liegt er inderdaad niet om. Hij en zijn bendeleden zien er bedrieglijk onschuldig uit: ze dragen enorme luiers, en tooien zich met Britse bolhoed en dito wandelstok. De staat beantwoordt dit geweld met verfijnder en nog venijniger geweld: onder dwang en met oorverdovende begeleiding van Beethovens 'Alle Menschen werden Brüder' moet Alex van zijn particuliere agressie worden afgeholpen.

Het Amsterdamse Over Het IJ-festival presenteert onder regie van Ola Mafaalani een theaterversie van 'A Clockwork Orange'. De theatergroep Alex d'Electrique bestaat sinds de subsidiekorting niet meer, maar artistiek leider Ko van den Bosch gaat met zijn 'productiekern d'Electrique' nog zeker vier jaar voort met zijn ongepolijste voorstellingen.

Het is handig om Kubricks verfilming te hebben gezien of de roman van Anthony Burgess te hebben gelezen wil je de Bataafse 'Klokwerk sinaasappel' doorgronden. Maar ook zonder die voorkennis is het collagetheater van Ko van den Bosch de moeite waard. Alleen moet je deze 'Klokwerk sinaasappel' dan als een grillig meanderende hallucinatie ondergaan. ”Theater in een wolkbreuk van geweld en levensdrift”, licht het programma toe, en dat is zo ongeveer wel de koe bij de hoorns gevat.

De troupe speelt in de hangar van de voormalige NDSM-werf, met een enorme kijkdoos als schouwtoneel. In de doos rampetampen de leden van de punkband The Ex op orkaankracht, onder en naast de doos doolt de met honkbalknuppel gewapende Alex (Ko van den Bosch) met zijn trawanten langs de randen van de maatschappij.

Mede door de echo van de scheepswerf zit je te suizebollen van het kabaalvolume, maar het expliciete geweld uit Kubricks verfilming is afwezig. Van den Bosch heeft alle geweld gestileerd tot elegant ballet, al vliegt er ondertussen van alles door de lucht: verf, water, gruis, meel, emmers. De suggestie van geweld is al meer dan genoeg, door bijvoorbeeld gezamenlijk als in een vertraagde film slaapwandelend maar onomkeerbaar op het publiek af te stevenen.

Veel tekst valt weg in het geraas van de gitaren en drums, maar nu en dan weerklinkt een verstaanbare overpeinzing van Alex: ”Waarom wordt er nooit naar de oorzaak van braafheid en wel naar die van verdorvenheid gevraagd?'' Of: ”Nederland moet blijven en eigen borreltafel eerst!'' Met deze enscenering maakte d'Electrique een verhalend, oorverdovend en even raadselachtig als levendig gestileerd bericht uit de onderwereld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden