Lof van IMF en Wereldbank voor Indonesië verhult harde waarheid

AMSTERDAM - Indonesië heeft in nog geen drie maanden tijd een spectaculaire gedaanteverwisseling ondergaan. Van een van de meest corrupte naties ter wereld is Indonesië veranderd in een land dat 'alle lof verdient' en dat 'met succes' de corruptie te lijf gaat.

De loftuitingen zijn binnen een week gedaan door de Wereldbank en het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Beide instellingen zijn op het ogenblik nauw betrokken bij de strijd tegen de economische crisis die Indonesië teistert, maar verlenen het land al decennialang kredieten. Sinds 1964 heeft de Wereldbank Indonesië voor ruim 24 miljard dollar aan kredieten verstrekt, vooral om de armoede te bestrijden, infrastructurele werken uit te voeren en de economische groei te stimuleren.

Het IMF heeft vorig jaar 41 miljard dollar bijeengeschraapt om de totale ineenstorting van de economie van het land te voorkomen. Het IMF en donoren besloten in juli het pakket met nog eens zes miljard dollar te vergroten. Deze week werd de onmiddellijke verstrekking van één miljard dollar goedgekeurd. Daarnaast krijgt Jakarta gunstigere terugbetalingsregelingen aangeboden. Dat alles moet gezien worden als een beloning voor de goede politiek die de Indonesische regering de afgelopen maanden heeft gevolgd, aldus IMF-chef Michel Camdessus.

Opmerkelijk is het dat de bemoedigende woorden zijn uitgesproken enkele dagen nadat uitlekte dat met name de Wereldbank de Indonesische ambtenarij van corruptie op grote schaal beschuldigde. In een intern memo meldden medewerkers van de Wereldbank dat ambtenaren en politici in Indonesië twintig tot dertig procent van de beschikbaar gestelde middelen achterover hebben gedrukt. In dertig jaar tijd zou het gaan om meer dan twaalf miljard gulden. Grootste boosdoeners waren Binnenlandse Zaken, Transmigratie en Bosbouw.

In september vorig jaar kondigden Wereldbank en IMF gebroederlijk aan dat corruptiebestrijding voortaan hoog op de agenda zou staan. Tot dan toe was zelfs het gebruik van het woord al een taboe in die kringen, omdat beide instellingen zich verre horen te houden van inmenging in interne politieke aangelegenheden. Tijdens de gezamenlijke jaarvergadering in Hongkong spraken Wereldbank en IMF destijds van een 'nieuw beleid': door hen gefinancierde projecten zouden voortaan direct gestaakt worden als er een vermoeden van corruptie aanwezig was.

Dat was gemakkelijker gezegd dan gedaan, want corruptie is dermate gemeengoed in Azië, de grootste afnemer van de Wereldbank, dat er geen project te vinden is waar niet een ambtenaar of politicus zelf ook wat wijzer van geworden is. Indonesië spande in dat opzicht jarenlang de kroon doordat de Soeharto-clan tot in alle geledingen familieleden of beschermelingen had zitten die het systeem maar al te graag intact hielden. Geen wonder dat de bij de vergadering in Hongkong aanwezige toenmalige Nederlandse minister van ontwikkelingssamenwerking, Pronk, zijn ironie toen al niet kon verbergen. Hij sprak van een 'opmerkelijke eensgezindheid'. Pronk: “Ook ministers van notoir corrupte landen spraken zich uit voor meer maatregelen. Telkens als zo'n land aan het woord kwam, fluisterde mijn Duitse collega me in: 'alweer een expert'.”

Zouden IMF en Wereldbank hun 'nieuwe beleid' daadwerkelijk naar de letter van de wet uitvoeren, dan zou er geen cent meer richting Indonesië gaan. Want dat de nieuwe president, Habibie, uit een volkomen andere houtsoort zijn gesneden dan zijn voorganger Soeharto, is een illusie. Ook Habibie is het middelpunt van een familie-imperium, de Timsco Group, die geleid wordt door Timie Habibie, de jongere broer van de president. De Timsco Group houdt zich vooral bezig met projectontwikkeling, telecommunicatie en toerisme - vitale onderdelen waar het gaat om de wederopbouw van een land.

Dat de Indonesische regering niet al te veel haast maakt met de bestrijding van de corruptie bleek wel uit de reactie op de beschuldiging uit het rapport van de Wereldbank. Uiteraard was het allemaal onzin, maar om het tegendeel te bewijzen, werd een commissie aan het werk gezet onder leiding van de coördinerende minister van Bestuurshervorming, Hartarto Sastrosumarto. Gisteren kwamen economen en andere vooraanstaande Indonesiërs daartegen in het geweer. Zij noemen het naïef te verwachten dat een regeringscommissie “op heldere en objectieve manier” onderzoek zal doen. De groep stelt voor een onafhankelijke commissie in te stellen.

Het idee zal niet in vruchtbare aarde vallen, maar geeft wel aan dat Indonesië's corruptiebestrijding in eigen land niet bepaald serieus wordt genomen. Dat Wereldbank en IMF dat wel zouden doen, is trouwens ook maar de vraag. Volgens de Amerikaanse hoogleraar J. A. Winters, die al jarenlang onderzoek doet naar corruptie in Azië en daarvoor tal van projecten van de Wereldbank doorlichtte, wil de bank het kwaad wel degelijk aanpakken. Maar IMF en Wereldbank kunnen niet zomaar de geldkraan dichtdraaien, zegt hij. Er valt immers met name in Indonesië veel eer te behalen: juist in dit soort landen tonen beide instellingen hun bestaansrecht. “En in de openbaarheid worden vervolgens alleen maar lovende woorden gesproken”, zegt Winters.

Niks nieuw beleid, dus. IMF en Wereldbank nemen gewoon voor lief dat van elke vijf dollar er minimaal één in de zak van een ambtenaar verdwijnt. “Want er is in Indonesië wel een nieuwe president, maar het systeem is nog precies hetzelfde.”

Winters neemt het beide instellingen kwalijk dat zij niet zelf controleren waar de kredieten terechtkomen. “In feite moedigen zij daarmee corruptie aan. Het is de verantwoordelijkheid van IMF en Wereldbank, maar uiteindelijk draaien de burgers van Indonesië ervoor op. Zij moeten het allemaal terugbetalen, ook dat deel dat bij de corrupte ambtenaren terechtkwam.” De donorlanden, zoals Nederland, moeten hun deelname in IMF en Wereldbank nog maar eens overwegen, vindt Winters. “Want wat in Indonesië gebeurt, is geen uitzondering.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden