Live muziek op intensive care: ‘Als we spelen, zien we de hartslag van de patiënt dalen’

Muziek op de IC van het UMC Utrecht . Beeld Werry Crone

MuzIC speelt muziek voor patiënten op de intensive care, onder andere in het UMC Utrecht. ‘Uiteindelijk bevorder je daarmee ook het genezingsproces.’

De Limburgse Marlies Hellenbrand (61) ligt in een bed, omringd door ­piepende monitoren en andere apparaten. Een blauw gipshelmpje omklemt haar hoofd, en overal lopen slangetjes. Aandachtig volgen haar ogen de handen van de harpiste, die over de snaren vliegen. Ze klapt zachtjes mee. Heeft ze nog een ­verzoekje, vraagt de harpiste. “Iets vrolijks.”

Viool, harp of gitaar

Hellenbrand is een van de patiënten op de intensive care (ic) van het UMC Utrecht, die aan bed bezoek krijgt van muzikanten van MuzIC. Het proefproject loopt sinds oktober en heeft als doel om ­een opname op de ic lichter te maken. Twee keer per maand brengen muzikanten met viool, harp of gitaar een bezoek aan het UMC Utrecht en het Spaarne Gasthuis in Haarlem en Hoofddorp.

“Een opname op de intensive care is een ingrijpende ervaring”, vertelt Maria Eldering. Ze is muziektherapeute en, samen met Suzanne Groot, een van de oprichters van MuzIC. Om haar hals bungelt een zilveren ketting met een muzieknoot. “Het is een stressvolle situatie en mensen ervaren veel angst. Muziek kan daar iets van wegnemen.”

Volgens Groot hebben optredens aan bed een positief effect op de patiënt en de familie. “Muziek kan de ervaring van stress en pijn verminderen. Als we spelen, zien we op de monitor vaak de hartslag en bloeddruk van patiënten omlaag gaan. En ze gaan rustiger ademhalen.” 

Hoogleraar neuropsychologie Erik Scherder is ambassadeur van MuzIC en verdiept zich in het effect van muziek op de hersenen. “We moeten wel oppassen”, zegt hij. “Want we zijn altijd op zoek naar wetenschappelijk bewijs en hier is nog maar weinig onderzoek naar ­gedaan.”

Geen medicijn

Muziek op zich is geen medicijn, benadrukt hij. “Maar het kan een enorm effect hebben op de stress- en pijnervaring van patiënten. En dat is natuurlijk fantastisch. Uiteindelijk bevorder je daarmee ook het genezingsproces.”

Hoe dat werkt? Ons lichaam kent een aantal vitale centra, die elk hun eigen ritme hebben, vertelt de hoogleraar. Het ritme van hartslag, bloeddruk en ademhaling gaat omhoog in een stressvolle omgeving, zoals de ic. Dat staat genezing in de weg. “Als muziekklanken via het oor de hersenstam binnenkomen, synchroniseren die systemen met het tempo van de muziek. En dat is precies wat je wilt”, zegt Scherder. De muzikanten houden bij het spelen constant de monitor in de gaten en spelen nooit sneller dan de hartslag van de patiënt. 

Na hun eerste optredens op de ic deden Groot en Eldering een training in Manchester, waar iets soortgelijks gebeurde. Nu trainen ze andere muzikanten die willen meedoen, zoals Lies Joosten. De harpiste en muziektherapeute speelt voor het eerst op de ic. “Tijdens de training heb ik vooral geleerd om me bewust te zijn van alles wat er om me heen gebeurt. Je bent geen concert aan het geven, maar staat in dienst van de patiënt.”

Soms is het moeilijk in te schatten hoe iemand op de muziek reageert, vertelt Eldering. “Bijvoorbeeld als de patiënt in coma ligt. Dan speel je in eerste instantie voor de familie, die soms wekenlang dag in, dag uit in het ziekenhuis zit.”

Met een papiertje vol kamer­nummers in de hand loodst ic-verpleegkundige Sanne van der Zee de muzikanten naar de patiënten. Volgens Van der Zee, coördinator van het project in het UMC, maakt de muziek ook grote indruk op de artsen en verpleegkundigen. “Het be­invloedt de sfeer op de afdeling. Ik heb collega’s zien dansen door de gangen, maar ik heb ze ook zien huilen. Dat heb ik zelf ook ervaren.”

Behandeling gestaakt

Het gebeurt bijvoorbeeld weleens dat de behandeling van een stervende patiënt wordt gestaakt en de familie om muziek vraagt. Ook voor het personeel is dat een emotioneel moment. “Het is natuurlijk ons werk om te zorgen voor de patiënten en dat werk doen we goed. Maar tijdens zo’n muziekoptreden dringt het ­extra tot je door dat iemand niet enkel ­patiënt is, maar een mens met een leven en een familie.”

Na zo’n tien optredens zit het er voor vanmiddag weer op in het UMC. Elke patiënt krijgt een kaartje waarop hij of zij kan schrijven hoe de muziek is ervaren. Marlies Hellenbrand vond het prachtig, geeft ze aan. Ze ligt al zeventien dagen aan een hart-longmachine, wachtend op nieuwe longen. De harpmuziek maakte haar weer blij van binnen, zo vertelt ze. “Muziek maakt iedereen vrolijk: je krijgt er goeie zin van.”

Naschrift: Marlies Hellenbrand is inmiddels ­geopereerd. Ze heeft nieuwe longen en het gaat goed met haar.

Lees ook:

Levens redden op de intensive care

Dankzij de zorg op de intensive care worden steeds meer patiënten langer in leven gehouden. Een fotoboek brengt de hectiek in beeld en laat ic-medewerkers aan het woord: ‘We moeten ons ook afvragen: wat is de kwaliteit van dat langere leven nog?’

Kent u de sluipmoordenaar sepsis?

Sepsis (of, minder correct, bloedvergiftiging) is vrij onbekend, maar wel dodelijk. Ziekenhuizen VUmc en OLVG Oost in Amsterdam willen de ziekte te lijf met big data en studeren op een methode om sepsis te voorspellen. Andere deskundigen pleiten voor een publiekscampagne: herkenning redt levens.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden