Litouwen wil kerncentrale ondanks mislukt referendum

De Litouwse kiezer liet het zondag afweten. Tijdens het kiezen van een nieuw parlement nam 47,81% van de stemgerechtigden de moeite ook mee te stemmen in een referendum over de vraag of de kerncentrale Ignalina volgend jaar dicht moet of nog niet. Voor een geldig raadplegend referendum is een opkomst van 50% nodig. Dat betekent dat de regering in Vilnius een argument minder heeft in de strijd met de Europese Commissie.

Ekke Overbeek

Volgens de Commissie moet de centrale van het model Tsjernobiel in 2009 dicht. Dat was de afspraak toen Litouwen in 2004 toetrad tot de Europese Unie. Maar er is sinds die tijd veel veranderd. De energieprijzen zijn enorm gestegen en Rusland heeft in Georgie laten zien dat het niet terugdeinst voor geweld om zijn invloed in buurlanden te herstellen. Die twee dingen – energie en Rusland – zijn in Oost-Europa nauw met elkaar verbonden. Landen die zich na de val van het communisme bevrijdden van de Moskouse dictatuur, zijn bijna 20 jaar later nog steeds voor hun olie en gas afhankelijk van Rusland.

Wat vroeger de lopen van tanks waren, zijn nu de olie- en gaspijpleidingen, zo redeneert het voormalige oostblok. Voorbeelden te over. Estland, Letland, Litouwen, Wit-Rusland, Oekraine en uiteraard Georgie, allemaal hebben ze de afgelopen jaren kennisgemaakt met het olie- en gaswapen van het Kremlin, als ze iets deden wat Rusland niet zinde.

In het geval van Litouwen was dat de beslissing om de olieraffinaderij Mazeikiu niet te verkopen aan een Russisch bedrijf, maar aan het Poolse PKN Orlen. De oliepijp, die luistert naar de achterhaalde naam ’vriendschap’, viel droog en staat nog steeds droog. Volgens Moskou gaat het om ’technische problemen’. Hierdoor moet Mazeikiu meer betalen om de ruwe olie per schip aan te voeren. Dat betekent lagere winst en dus op termijn een zwakkere positie om zich te beschermen tegen overname door Russische firma’s.

De greep van Moskou wordt nog sterker door de aanleg van de Northstream, een rechtstreekse gasleiding tussen Rusland en Duitsland over de bodem van de Oostzee. Deze route kost miljarden meer dan een pijpleiding over land via Polen naar Duitsland. Maar met een leiding die transitlanden mijdt kan Rusland in de toekomst de gastoevoer naar voormalige oostbloklanden afsluiten zonder dat West-Europa daar hinder van ondervindt.

Het enige lichtpuntje in deze afhankelijkheid van de voormalige bezetter is de kerncentrale Ignalina. Deze werd gebouwd toen de Baltische staten nog Sovjet-republieken waren en voorziet het hele Balticum van stroom. De drie Baltische staten werken samen met Polen aan een nieuwe generatie kernreactoren in Ignalina, maar voordat die klaar zijn, moet de regio jaren overbruggen met gas uit Rusland.

Ondertussen wordt in Polen en Estland de discussie gevoerd of het niet tijd wordt voor een eigen kerncentrale. Rusland hoopt op verdeeldheid en lanceerde in april zijn tegenzet: het plan om een concurrerende kerncentrale te bouwen in de enclave Kaliningrad die de hele regio kan overvoeren met stroom.

De Litouwse premier, Gediminas Kirkilas, verklaarde gisteren dat hij ondanks het ongeldige referendum bij de EU zal blijven aandringen op levensverlenging van het oude Ignalina. Of hij daar nog veel tijd voor krijgt is de vraag. De christen-democratische oppositie won de verkiezingen van afgelopen zondag. Ook drie populistische groeperingen gooiden hoge ogen. Maar wie er ook gaat regeren, Ignalina is een hoofdpijndossier. De prijsstijging van stroom kan oplopen tot 40%. Geen prettig vooruitzicht voor een land met dubbelcijferige inflatie en een inzakkende economische groei.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden