Review

Literatuur met een héél grote L

'Maar de wijsheid - waar moet je haar zoeken?' Op deze verzuchting uit het bijbelboek Job probeert de Amerikaanse literatuurpaus Harold Bloom een antwoord te geven in zijn nieuwste boek, het persoonlijke maar soms wel erg erudiete verslag van zijn eigen levenslange zoektocht.

Volgens Job is wijsheid verborgen voor de blik der levenden, en weet alleen God waar zij is. Ontzag voor God is daarom de enige wijsheid die voor de mens is weggelegd. Maar Bloom zoekt wijsheid op menselijke maat, wijsheid die ons helpt te leven, helpt ons leven te begrijpen. Dat soort wijsheid is naar zijn mening wel degelijk te vinden, maar dan vooral bij grote schrijvers en dichters als Homerus, Shakespeare, Cervantes, Goethe en Proust - in de literatuur met een heel grote L kortom.

Shakespeare is volgens Bloom niet alleen de grootste kunstenaar van allemaal maar ook de grootste bron van wijsheid. Hij kent de Engelsman een haast goddelijke status toe: ,,Zelfs een lang leven is te kort om alles in je op te nemen wat Shakespeare je te bieden heeft.''

Shakespeare's wijsheid, betoogt Bloom, is van alle tijden. Zijn oeuvre is verstoken van moralisme, niet te herleiden tot een of andere geloofsovertuiging of ideologie, maar geeft in haar rijkdom en veelzijdigheid een ongeevenaard inzicht in het mensenleven, met al zijn vrolijke en tragische kanten.

Maar hoe staat het dan met de filosofie of wijsbegeerte, die al in haar naam laat blijken dat zij het verlangen naar wijsheid als haar eigen wezen ziet? Bloom neemt stelling in de aloude strijd tussen poëzie en filosofie, die al begon met Plato's kritiek op Homerus. De poëzie (en de literatuur als zodanig) wint het bij hem als leverancier van bruikbare wijsheid, kennelijk vooral omdat filosofie, evenals religie, wijsheid al gauw vereenzelvigt met het inzicht in een of andere absolute waarheid. Zulke waarheden zijn aan slijtage onderhevig, terwijl de wijsheid van de grote kunst standhoudt door de eeuwen heen.

De denkers die Bloom in zijn boek het hoogst waardeert zijn dan ook wars van grote waarheden of idealen, maar benaderen in hun observaties en inzichten de openheid en veelzijdigheid van de grote schrijvers. Hun werk wordt vaak tot de literatuur gerekend. Het zijn essayisten als Emerson en Nietzsche, en bovenal Montaigne, die leert dat niet de vrees voor God het begin van de wijsheid is maar de kracht van de mens zelf, en dat de verachting van ons eigen bestaan de meest barbaarse ziekte is die ons kan bevangen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden