Literaire stadsportretten

Auto op een verlaten parkeerplaats in Charleroi.In 2013 organiseert Charleroi een fototentoonstelling van acht Europese steden. Foto Joyce van Belkom/HH

Het verenigde Europa heeft nog een culturele eenwording voor de boeg. Het Vlaams-Nederlandse culturele platform De Buren geeft een voorzet met het project citybooks. Kunstenaars maken literaire stadsportretten van minder bekende Europese steden als Oostende en Utrecht. De portretten onderstrepen de bindende kracht van de stad.

Sheffield, Skopje, Charlerois, Lublin, Graz en Chartres; het zijn interessante, maar niet hele bekende Europese steden. Althans, volgens het Vlaams-Nederlandse culturele platform De Buren.

Dat stuurde een bonte zwik schrijvers, fotografen en videokunstenaars op reis om literaire stadsportretten te maken van Europese steden, waaronder ook Oostende en Utrecht. Uiteindelijk moet het project leiden tot een cultureel netwerk van 'Verenigde Steden van Europa', zegt de directeur van De Buren, Dorian van der Brempt.

"Wij geloven sterk dat Europa nooit een Verenigde Staten zal worden, maar wij geloven wel dat de Europese steden ons verenigen." Volgens Van der Brempt is de stad immers de plek waar iedereen zijn dromen projecteert. "Maar ook de plek waar zich de problemen concentreren. Waar schoonheid en lelijkheid samenkomen. Waar de multiculturele samenleving zichtbaarder is dan elders. De meerderheid van de wereldbevolking woont in steden. Welke afspraken maken we met elkaar om om in die steden samen te leven? De stad is alles."

Abdelkader Benali, schrijver van onder meer de succesvolle roman 'De langverwachte', denkt dat er veel te winnen valt met het project: "Een gezamenlijk Europa was gericht op economische samenwerking en politieke stabiliteit, maar heeft nog een culturele eenwording voor de boeg. Europese auteurs weten, ondanks de vele contacten die er zijn, nog bitter weinig van elkaar."

Benali werd naar Skopje en Sheffield gestuurd, om van die steden een literair stadsportret te schilderen. Hij ging bewust te werk met een Europese bril op: "Ik keek daar naar de omgang met minderheden, de gevolgen van globalisatie en de 'droom van Europa'. De kunst van het maken van een literair stadsportret is om de lange duur van de geschiedenis, te laten samenvallen met de grillige kortstondigheid van moderne ontwikkelingen. Het moet een wandeling zijn waarin je reflecteert op de schijn en het wezen van een stad."

Ja, ze kunnen het mooi vertellen, die schrijvers, vindt ook Van der Brempt: "Kunstenaars hebben de gave om gratis reclame te maken voor de stad. Wie de films van Woody Allen heeft gezien wil naar New York, wie 'Lisbon Story' van Wim Wenders zag werd nieuwsgierig naar Lissabon en wie Alberto Moravia leest wil alles weten over Rome. En dan hebben we het nog niet eens gehad over de honderden auteurs die over Parijs schreven."

Lissabon, Rome, Parijs; we willen er al naartoe als we alleen de namen al horen. Maar Charleroi en Sheffield; dat zijn nou niet de meest aanlokkelijke steden. Van der Brempt: "Daarom hebben we ze ook uitgekozen. Die grote city-trip steden komen al genoeg in de belangstelling te staan."

Benali kende Skopje nog niet. "Ooit bezocht ik met een Macedonische student bestuurskunde een keer in de maand een klassiek concert in Rotterdam. Met hem sprak ik over de Balkanoorlog, over zijn vaderland, over Alexander de Grote - de eerste globalist, propagandist en Europeaan. Die jongen is nu directeur van de bank van Macedonië. Hij is mijn gids."

Naast Benali gingen onder meer Joost Zwagerman, Christiaan Weijts en Bernard Dewulf op stadstoernee.

Door de extra Europese subsidie (zie kader) kan De Buren voorlopig in totaal twaalf steden bij het project betrekken, waaronder overigens ook niet-Europese steden als Tblisi en Grahamstown.

Van der Brempt: "En uiteraard gaat dat allemaal ook in de thuistaal van de betreffende stad. De hoffelijkheidstaal noemen wij dat. Zo kan citybooks lokaal en internationaal verbindingen leggen tussen kunstenaars en hun publiek met het internet als voornaamste platform."

Maar zo gemakkelijk en vanzelfsprekend is dat leggen van spontane culturele contacten niet. De tijdgeest zit tegen.

Abdelkader Benali vindt weliswaar dat delen van het continent dichter bij elkaar zijn gebracht na de val van het IJzeren Gordijn, maar hij merkt tegelijkertijd dat de 'obsessieve nadruk op de economie' bij veel mensen tot een afkeer heeft geleid van het Europese eenwordingsideaal: "In deze tijden van nationalisme en populisme heerst er een naar binnen gekeerde sfeer waarin nationale sentimenten prevaleren boven humanistische."

"Dit project biedt tegenwicht omdat het uitgaat van de gedachte dat kunstenaars in Europa altijd regionaal opereren in hun zoektocht naar Europese waarden.Wij bieden het echte alternatief, niet Le Pen, De Winter of Wilders."

Citybooks

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden