Review

Literaire ontmoetingen met Gomperts blijven indringend

Nederland kende één televisienet. Een buitenlandse zender was slechts hier en daar in de grensgebieden op te vangen. Televisie – zwart-wit welteverstaan – was een belevenis van de eerste orde in het begin van de jaren zestig van de vorige eeuw.

Hoe bijzonder is het om te zien als uitzendingen uit die tijd, nu meer dan 55 jaar later, nog volledig overeind blijven staan. De begintune hoeft maar te klinken of de herinnering komt weer boven. Het parlando gespeelde eerste deel van het Derde Pianoconcert van Béla Bartók is zo’n tune die direct tot een ’o ja’ leidt: ’Literaire ontmoetingen’ begint.

Het legendarische programma van literatuurcriticus H.A. Gomperts en Hans Keller is, voor zover dat mogelijk is, opnieuw uitgebracht op dvd. Het gaat om elf portretten van schrijvers (ruim 6 uur speelduur), vaak indringende, van dichtbij opgenomen interviews met bekende Nederlandse schrijvers of dichters.

’Literaire ontmoetingen’ werd live uitgezonden tussen september 1962 en april 1964, meestal om tien uur ’s avonds. De bedachtzaam en zorgvuldig sprekende Gomperts presenteerde het programma en stelde de gesprekspartners indringende vragen. Bij J.C. Bloem (’Domweg gelukkig in de Dapperstraat...’) vielen er stiltes in het gesprek. Bloem bleef luisteren en dwong Gomperts de stiltes te vullen. Aan een enkel woord had Bloem genoeg. In de uitzending vertelt een zekere Judith Herzberg, toen nog onbekend, waarom zij zo van Bloem houdt.

Het gesprek met Simon Carmiggelt, een ervaren causeur, verliep een stuk vlotter. De Avro had destijds de uitzending speciaal vervroegd wegens het te verwachten amusement. Het verliep anders: het werd een volstrekt serieuze uitzending. Een jong ogende Harry Mulisch nam filmpjes mee die zijn vader van hem had geschoten, het werd mede daardoor een gedenkwaardig portret.

Het gesprek met Hugo Claus verliep wat ongemakkelijk. Claus kon zich niet vinden in een eerder door Gomperts geschreven recensie over zijn boek ’De verwondering’. De uitzending met Gerard (Kornelis van het) Reve ging gepaard met filmbeelden uit Betondorp, waar de volksschrijver opgroeide. Muziek uit de film ’Jules et Jim’ (van François Truffaut) begeleidde het portret. Een hoogtepunt was de uitzending met Simon Vestdijk, die alleen in zijn eigen huis in Doorn geïnterviewd wilde worden.

H.A. Gomperts kon twee programma’s niet zelf verzorgen na een ongeluk met zijn Renault Dauphine in Frankrijk. Vandaar dat Simon Carmiggelt het programma met Willem Elsschot op zich nam en dichter Ed Hoornik de literaire ontmoeting over Gerrit Achterberg deed.

Op de dvd’s staat een prachtige toegift met Remco Campert: nooit uitgezonden beelden van Campert in Godard-stijl lopend in Amsterdam. De uitzending mocht niet doorgaan omdat daar het woord ’naaien’ in voorkwam. Campert weigerde het woord in te trekken. Het leverde een relletje op. Ook dat was jaren zestig.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden