Vandaar dit boek

'Lissabon lag lang met de rug naar Europa'

null Beeld x
Beeld x

In 1980 kwam ik voor het eerst in Lissabon. Ik vond het zo’n bijzondere stad dat ik er bleef terugkomen.

Later ook omdat ik trouwde met een Portugese. Zij kwam dan niet uit Lissabon, maar als er we op familiebezoek gingen, arriveerden en vertrokken we er.

Serviel

Mijn vorige boeken ‘Het jaar dat de Muur viel’ en het met Shereen El Sherbini geschreven ‘De Griekse crisis’ kwamen voort uit mijn werk op de krant. Dit project kwam uit mezelf. Het viel me op dat er in het Nederlandse taalgebied geen enkele titel bestond die de geschiedenis van Lissabon integraal beschreef.

Bij mijn eerste bezoek in 1980 was Lissabon een heel andere stad dan nu. De Portugezen waren bijna overdreven serviel. Dat komt door de decennialange dictatuur van Salazar, die alles zo’n beetje alleen regelde. Hij werd daarbij ook nog gesteund door de kerk. Dat zorgde voor een erg passieve houding. De inwoners van Lissabon van vandaag zijn onvoorstelbaar veel Europeser en zelfbewuster.

Fado

Maar er resteert ook nog het nodige van de oude mentaliteit. Portugal en Lissabon hebben altijd een beetje met hun rug naar Europa gelegen. Er zit ook iets lijdends en lijdzaams in de inwoners. Ze zijn een stuk minder trots en vurig dan de Spanjaarden. Het verschil hoor je ook terug in de muziek: de zinderende flamenco tegenover de bluesy fado.

De geschiedenis van Lissabon kent twee glorieuze tijdperken, een na de ontdekking van de weg naar India en een na de vondst van goud in Brazilië. Veel van die rijkdom is verjubeld en opgegaan aan allerlei importgoederen. Vooral de Engelsen, vrijwel altijd ook politiek een belangrijke partner van Portugal, profiteerden daarvan.

Veel bouwwerken en rijkdommen uit die jaren gingen verloren tijdens de aardbeving van 1755 - van 9,5 op de schaal van Richter. Daar kwamen nog een tsunami en een brand achteraan.

Tekst loopt door onder afbeelding

null Beeld x
Beeld x

Neutraal

Daarna was Lissabon nog één keer een belangrijk centrum. Tijdens de Tweede Wereldoorlog wist Portugal neutraal te blijven. De stad vormde de laatste hoop voor veel vluchtelingen. Het wemelde ook van de spionnen. In de koffiehuizen van Lissabon zaten vertegenwoordigers van de geheime diensten van Amerika, Groot-Brittannië en Duitsland zo’n beetje bij elkaar aan tafel. Dat moet een bijzondere en spannende tijd zijn geweest.

Toerisme

Het toerisme naar Portugal is in de jaren zestig - nog onder Salazar - op gang gekomen. Lissabon hoorde met de Algarve bij de eerste bestemmingen die in trek raakten.

De laatste jaren is het aantal bezoekers explosief gestegen. Het is de druk die je ook in steden als Rome, Venetië, Barcelona en Amsterdam ziet. Misschien nog net iets minder hevig. In Lissabon gaat het nog, maar het dreigt wel een last te worden. Als je met het trammetje 28 door de stad wilt -wat echt leuk is ook als je het al vaker hebt gedaan - moet je nu lang in de rij staan.

Kabeljauw

Tegelijkertijd blijven voorlopig typische elementen behouden. Lissabon heeft nog veel echt Portugese zaakjes met alleen portwijnen, gedroogde kabeljauw of blikjes vis en koffiehuizen met een eeuwenoude geschiedenis. De stad beseft hoe waardevol dat is. Er is nu een initiatief om oude winkels te behouden. Ook typisch Lissabon is het vrijwel ontbreken van hoogbouw. Daardoor heeft de stad een eigen karakter met steeds nieuwe verrassende pleintjes, doorkijkjes en uitzichten.

Jule Hinrichs
De witte stad Het verhaal van Lissabon
Balans
290 blz. €22,50

Recensenten van Trouw bespreken pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers. Lees hier meer boekrecensies.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden