Lissabon bloeit op

Jonge ondernemende Portugezen laten zich niet ontmoedigen door de crisis. Ze beginnen een eigen bedrijfje, van schoenen tot hightech.

MAAIKE HOMAN

In het van buiten vervallen pand op een verlaten plek onder aan de beroemde rode brug die Lissabon verbindt met de stad Almada, lijkt de economische crisis ver weg. De restaurants zitten vol en alle werkruimtes worden bezet door architecten, ontwerpers, artiesten, uitgevers, fotografen en technologiebedrijven.

Het 23.000 vierkante meter industrieterrein waarop deze 'LX Factory' staat, stond ooit symbool voor Portugal's gouden industriële tijdperk. Jarenlang verwaarloosd en vergeten geldt het inmiddels als dé plek voor jonge creatieve Portugese ondernemers, zoals Raquel Castro (33) en Hugo Baptista (35).

Anderhalf jaar geleden begonnen deze vrienden, die genoeg hadden van almaar tijdelijke banen met weinig toekomstperspectief, hun eigen schoenenlabel: Rutz, walk in cork. De van huis uit marketing- en communicatiemanagers maken modieuze schoenen van kurk. "We combineren twee van Portugals sterkste producten maar dan op een originele manier", aldus Castro.

Ze begonnen met dertigduizend euro eigen geld, want "je denkt toch niet dat er ook maar een bank is die aan jonge ondernemers geld leent". Ze lieten driehonderd paar schoenen produceren in een van de vele schoenenfabrieken in het noorden van Portugal en gingen daarmee langs boetieks en winkels. In eigen land hebben ze inmiddels aardig naam gemaakt. Agenten uit Europa maar ook Australië en Japan hebben zich gemeld. Volgend jaar komt er een herenlijn, en komende herfst schoenen voor kinderen.

Castro en Baptista behoren tot een groeiende groep van jonge ondernemers in Portugal. Een eigen bedrijf is één van de weinige mogelijkheden die jongeren en dertigers in dit Zuid-Europese land hebben om aan een baan te komen. Door de aanhoudende economische crisis, drie jaar geleden moest Portugal voor 78 miljard euro een beroep doen op het Europese noodfonds, is de werkloosheid opgelopen tot 16,3 procent en voor jongeren tot 37,7 procent.

De ondernemer als oplossing voor de crisis. Ook de Portugese regering heeft haar hoop voor herstel van de economie ook gericht op het bedrijfsleven. Begin dit jaar maakte economieminister António Pires de Lima 35 miljoen euro vrij om zogeheten start ups te financieren. In Lissabon verhuurt de gemeente goedkope panden aan beginnende bedrijven.

João Vasconcelos is uitvoerend directeur van Start Up Lisboa dat in februari 2012 openging, middenin de crisis, en inmiddels drie panden in het centrum heeft voor bedrijven in de technologie-, communicatie- en toerismesector. "Deze ondernemingen zijn allemaal een signaal van hoop. Ze genereren werk, zijn succesvol en laten zien dat de nieuwe generatie de toekomst heeft."

Volgens hem weten steeds meer investeerders, zowel bedrijven als business angels (ondernemers die beginnende bedrijven een bedrag geven in ruil voor een bepaald aandeel in het bedrijf) binnen en buiten Portugal, de weg naar Lissabon te vinden. "Ze investeren liever in goede ideeën dan in vastgoed." De eerste successen zijn al behaald. Zo timmert UniPlaces, een online boekingssysteem voor studentenkamers, internationaal aan de weg. Muzzley (zie kader bedrijven) heeft een kantoor geopend in Silicon Valley.

In gesprekken met ondernemers en economen valt de naam Silicon Valley, gelegen bij San Francisco vaker. Lissabon zou graag het Europese Silicon Valley worden, zo heeft burgemeester António Costa meerdere malen toegegeven. De beroemde bruggen in beide steden lijken op elkaar, ook in Lissabon heerst een vrije sfeer, is het klimaat goed en staat iedereen open voor nieuwe ideeën. En bovenal: Lissabon heeft razendsnelle internetverbindingen via glasvezel en een goede technische universiteit die bedrijven als Microsoft naar de stad heeft getrokken.

Maar ook buiten de technologiesector om groeit het aantal bedrijven. Wie met regelmaat in Lissabon komt, ziet steeds meer bedrijven in de centrale wijken Baixa en Bairro Alto, variërend van boetieks en designwinkels tot eigen wijn- en olijvenwinkels. Jonge ondernemers in kurk en textiel richten zich op het hoge segment van de markt, waarmee ze zich onderscheiden van concurrenten in eigen land maar ook in lage-lonenlanden als China. De vraag is alleen of al die kleine bedrijven de Portugese economie gaan redden.

Hugo Corga denkt van wel. Hij is werkzaam bij Bureau van Dijk, een bedrijf dat via eigen ontwikkelde software informatie over bedrijven aanbiedt, en rekent Portugese banken en grote industriële bedrijven tot zijn klanten. "De generatie die eind jaren zeventig, begin jaren tachtig is geboren heeft de toekomst in handen. In tegenstelling tot oudere ondernemers gaan zij wel mee in de tijd."

Een groot probleem is volgens hem dat de traditionele ondernemers achter zijn gebleven in hun ontwikkelingen. "Het zijn self made men die vaak niet eens de middelbare school hebben gedaan en niet open staan voor ideeën van jongeren. Velen beginnen dus na een paar gefrustreerde jaren binnen een bedrijf liever voor zichzelf. De twintigers en dertigers van nu zijn hoogopgeleid, werken keihard en spreken hun talen waardoor ze zich meer richten op markten buiten Portugal: de export."

De toerisme en IT-sector hebben volgens hem veel potentie. Lachend: "Iedereen in Portugal wil het nieuwe Facebook uitvinden." Maar er zijn ook valkuilen. Zo kent Portugal weinig echt grote bedrijven of coöperaties waardoor het concurrentievermogen laag is. En dan is er nog de bureaucratie. Twee jonge ondernemers die begin dit jaar een eetcafé opende in een oude tram moesten drie jaar wachten op alle benodigde vergunningen. "En er is een gebrek aan mentoren op met name de beginnende bedrijven te begeleiden", zegt João Vasconcelos van Start Up Lisboa.

Toch zijn de gesproken ondernemers in al hun enthousiasme vastbesloten succesvol te worden, met vallen en opstaan. Raquel Castro van schoenenlabel Rutz: "Wij hebben ons zeker vergist in alles wat komt kijken bij het productieproces. We besteden nu heel veel van onze tijd aan het bezoeken van de fabrieken. We hebben enorm risico genomen zo middenin de crisis, maar dat hoort erbij wil je iets unieks creeëren en eigen baas zijn."

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden