recensie

Lionel Shriver laat haar personages uitglijden over hun eigen bananenschillen

Lionel Shriver Beeld
Lionel Shriver

Lionel Shriver laat haar personages met heimelijk plezier uitglijden over eigen bananenschillen.

Bekend is het verhaal van de vlinder in de woestijn die met een enkele vleugelslag verantwoordelijk is voor razende stormen duizenden kilometers verderop. Zou ’t echt? ben ik geneigd te denken, maar het schijnt zo te zijn.

Iets dergelijks doet Lionel Shriver met haar personages in ‘Bezit’, een bundeling van twaalf verhalen (waarvan twee aanmerkelijk langer), soepel vertaald door Karina van Santen en Marian van der Ster. Shriver laat die spreekwoordelijke vlinder opvliegen in Weston die - omdat hij na het wekelijks potje tennis met zijn beste vriendin later thuiskomt dan gewoonlijk - zijn geliefde ten huwelijk vraagt, waarna alles in beweging komt: zijn geliefde zegt niet zomaar ‘ja’, ze stelt ongebruikelijke eisen, waarop alle relaties beginnen te kantelen. Niets zal ooit meer zijn zoals het was en je weet: ja, zo gaat dat, zo gaat dat écht. Een kleine verandering in iemands gemoed, een terloops genomen besluit, een eindelijk doorgehakte knoop; van het een komt het ander en de zaak gaat aan het rollen, alleen lang niet altijd in de richting die je had voorzien, laat staan gewild.

Liefdevol maar genadeloos

Shriver spaart haar personages niet. Integendeel: ze laat hen met heimelijk plezier uitglijden over de bananenschillen die ze vrijwel zonder uitzondering zelf op hun pad hebben gelegd. Niet zelden lopen ze, gelijk Oedipus, in hun poging het noodlot (of zichzelf) te ontlopen, het regelrecht in de armen. Shriver beschrijft het allemaal stap voor stap en heel precies. Ze kent de mensen op hun duimpje, erger nog: die mensen kennen zichzelf, maar het lukt hun niet, of zelden, zich te bevrijden. Met leesbaar genoegen worden ze liefdevol maar genadeloos door Shriver gefileerd. Menselijk, zijn haar personages, al te menselijk.

Neem Jillian, de tennisvriendin uit het eerste verhaal ‘De staande kroonluchter: een novelle’. Zij is een grote vrouw ‘met een dikke bos gewafeld hennarood haar dat tot haar ellebogen stroomde’. Iemand die al snel de hele kamer vult, ‘niet in staat zich langer dan een half uur muizig en bedeesd te gedragen’. Bovendien maakt Jillian kunst, geen echte kunst, ze verkoopt noch exposeert, ze doet het voor de lol. Ook dat wekt irritatie. Maar het gaat niet om wat ze doet of laat, weet Jillian. “Je bestaan alleen al was voldoende om deze mensen gek te maken, en als je zelfmoord pleegde, zou zelfs je zelfmoord hen irriteren. Nog meer aandachttrekkerij.”

null Beeld

Een van ‘deze mensen’ is Paige, de verloofde van Weston. Deze heeft die animositeit niet willen zien ‘en hij was net zo goed in staat zichzelf voor de gek te houden als ieder ander, hoezeer hij ook deed of hij zichzelf kende’.

Het zal niet lang duren of Weston gaat Jillian met de kritische ogen van Paige bekijken, waarna Jillian zus gaat denken waardoor ze zo gaat doen waarop Weston etc… Hoe we aan het eind van de rit bij de kroonluchter uit de titel uit gaan komen - Jillians ‘meest ambitieuze zinloze project aller tijden’ - moet u zelf maar lezen. Ik verklap alleen dat het aanvankelijk met emoties beladen ding tot slot niet meer is dan dat: een ding, een voorwerp waar desalniettemin hard om wordt gevochten: bezit. Vrijwel zonder uitzondering gaan alle verhalen in de bundel inderdaad ook over bezit, of het al dan niet zelfverkozen gebrek daaraan. Het hebben van elkaar, een (t)huis, een verzameling bizarre straatnamen, of gewoon: je eigen spullen.

Gulheid

De laatste novelle gaat over Sara die de ‘score bijhoudt’. Ze is een ‘lunchrekeningturver’ zoals ze het zelf noemt. “Het probleem was niet dat ze niet gul kon zijn, maar dat ze zich, als ze gul was, herinnerde gul geweest te zijn (…) en gulheid die je je kon herinneren leek niet echt helemaal gul.”

Door omstandigheden (lees: menselijk handelen) gedwongen woont deze Sara tijdelijk met haar onderhuurster samen. Deze neemt bezit van Sara’s kamer en spullen, en plundert haar ijs- en voorraadkast. Aan Sara de taak deze onderhuurster én zichzelf het hoofd te bieden, aan ons het genoegen dit nauwgezet te volgen. Wie, zoals ik, Lionel Shriver alleen kent van de verfilming van haar roman ‘Let’s talk about Kevin’ (die met Tilda Swinton) moet zich maar eens aan het echte werk wagen, of liever: laven. Wat een inzicht, wat een precisie en plezier, en wat een rijkdom!

Oordeel

Rijk, precies, getuigend van scherp menselijk inzicht

Lionel Shriver
Bezit. Verhalen tussen twee novellen
Vert. Karina van Santen, Marian van der Ster
Atlas Contact; 445 blz. € 25,99

Recensenten van Trouw bespreken pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers. Meer recensies leest u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden