Linkse pleidooien voor volksverheffing, met 'Christus als eerste grote gelijkmaker'

Ronald van Raak: Op zoek naar ons. De politiek door andere ogen. Van Gennep; 176 blz. euro 14,95

**

De schrijver

Ronald van Raak werd in 1969 geboren in Hilvarenbeek, als zoon van een vrachtwagenchauffeur. Hij studeerde maatschappijgeschiedenis en filosofie in Rotterdam en promoveerde op het Nederlandse conservatisme in de negentiende eeuw. In 2001 werd hij lid van het partijbestuur van de Socialistische Partij, twee jaar later kreeg hij een zetel in de Eerste Kamer. Sinds 2006 zit Van Raak in de Tweede Kamer. Zijn columns (onder meer voor The Post Online) worden regelmatig gebundeld. In 2012 verscheen bijvoorbeeld 'Op zoek naar vrijheid. Een filosoof in de politiek.'

Zijn thematiek

'Op zoek naar ons' is een bundeling losse columns en recensies. Van één thema is daardoor geen sprake, wel van één visie op de maatschappij. En die valt samen met de ideeën van de SP: Van Raak verzet zich tegen 'neoliberaal denken' en de 'afbraak van de verzorgingsstaat'. Die zorgt volgens hem voor een tweedeling in de maatschappij. Om het verloren 'wij-gevoel' te herstellen is het zaak 'goede publieke diensten te organiseren en meer te investeren in sociale zekerheid'. Dat die visie het tij niet mee heeft, brengt de auteur niet van de wijs. Want hij vindt steun bij tal van denkers én schrijvers uit de westerse traditie, van Jezus tot Domela Nieuwenhuis en Berthold Brecht. "Voor Brecht ging kunst altijd over de samenleving, in zijn toneel bond hij de strijd aan met de kapitalistische moraal."

Mooiste zin

"Soms voel ik me net een T-shirt dat te lang in de kast heeft gelegen, maar ineens in de mode is geraakt." Met dat vergeten T-shirt bedoelt Van Raak de zorgen om de tweedeling in de maatschappij. Dankzij het veelbediscussieerde boek van de Franse econoom Thomas Piketty 'Kapitaal in de 21ste eeuw' zijn zulke voorheen weggelachen 'linkse' zorgen weer en vogue. Van Raak zou zich op de borst kunnen slaan dat hij het licht eerder had gezien (en dat doet hij óók regelmatig), maar zo'n vergelijking met een oud T-shirt is geestiger en sympathieker.

Lelijkste zin

"Wel is het, denk ik, belangrijk dat politici beseffen dat mensen een onderbuik hebben en waarom ze niet vanzelf hun gedrag aanpassen als we regels stellen of het vingertje heffen." Afgezien van die lelijke 'waarom'-constructie klinkt zo'n zin ook te tendentieus om te overtuigen. Wat bedoelt Van Raak met politici die 'het vingertje heffen'? Het klinkt alsof hij zijn collega's wil ontmoedigen zich uit te spreken tegen racisme, of tegen bijstandsfraude, of tegen graaiende bankiers. Maar zelf lijkt hij juist een voorstander van een moraliserende overheid - tenminste als het gaat over bankiers.

Reden om dit boek niet te lezen

Als u op zoek bent naar een stevig doortimmerd betoog is deze bloemlezing niets voor u. Daarvoor zijn de stukken te schetsmatig van opzet. Teleurstellend is dat Van Raak amper in debat gaat met denkers die zijn mening niet delen. Is terugkeer naar de ouderwetse verzorgingstaat écht de beste oplossing? Zou het 'wij-gevoel' waar Nederland kennelijk zo naar hunkert niet bevorderd kunnen worden door de decentralisatie die de VVD en de PvdA nu doorvoeren, zij het op lokaal niveau - dus dichter bij de mensen? Over zulke vragen breekt de auteur zich het hoofd niet en dat maakt dit boek oninteressant voor kritische lezers. Die zullen zich ook wel eens ergeren aan de manier waarop de auteur aan de haal gaat met grote namen. Christus was 'de eerste grote gelijkmaker' en Marx 'predikte een vrijheid die communisten juist aan banden wilden leggen'. Alsof het denken van Marx door het reeël existerende communisme totaal niet bezoedeld is geraakt. Dat is wel érg kort door de bocht.

Reden om dit boek wel te lezen

De schrijver is oprecht geëngageerd en gelooft werkelijk in emancipatie en volksverheffing. Het siert hem dat hij die theorie in de praktijk brengt door eenvoudig en begrijpelijk te schrijven - hooguit glippen er weleens termen als 'refereren' en 'politieke implicaties' zijn betogen binnen. Verder laat Van Raak minder erudiete Nederlanders kennismaken met een hele rij schrijvers en denkers die hem inspireren: Plato en Aristoteles, Erasmus, Freud en Gogol, het kan niet op. En dat zonder een greintje snobisme. Op zijn beste momenten overstijgt Van Raak bovendien de al te eenduidige lezing van de klassieken. Bijvoorbeeld als hij schrijft over Augustinus' 'Belijdenissen' of als hij Dostojevski citeert: "Wie een abstracte liefde voor de mensheid voelt, houdt bijna altijd alleen van zichzelf." Dan zet hij je wél aan het denken.

Trouw tipt filosofie

1. Mijn ego en ik Sabine Wassenberg

2. de ziel van de marionet john gray

3. In stilte Jan-Hendrik Bakker

4. Op zoek naar ons Ronald van Raak

5. Wat betekent het allemaal? Thomas Nagel

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden