Links wint de verkiezingen in Spanje, maar de nationalisten rukken op

Aanhangers van het rechts-nationalistische Vox vieren feest in Madrid. Beeld EPA

Links Spanje heeft de verkiezingen gewonnen, maar versplintering maakt regeren moeilijk. 

De sociaal-democraten hebben de Spaanse parlementsverkiezingen van zondag ruim gewonnen. Het rechts-nationalistische Vox komt voor het eerst, en met een fors aantal van 24 zetels het parlement binnenstormen. De debuterende formatie is daarmee meteen de vijfde partij van het land. Maar regeren zullen ze waarschijnlijk niet: met deze uitslag ligt een linkse minderheidsregering eerder voor de hand.

De verkiezingsuitslag laat zien dat de stem van de Spanjaarden steeds verder uitwaaiert over nieuwe politieke partijen. Tot vier jaar terug werd de macht in het Spaanse parlement afgewisseld tussen sociaal-democraten en conservatieven. Na de verkiezingen van zondagavond zijn er nu vijf hoofdrolspelers van formaat aan het politieke firmament in Spanje. Peilingen lieten zien dat veel Spanjaarden tot op het laatste moment nog geen idee hadden op wie zij zouden stemmen.

Aan het begin van de verkiezingsdag werd al snel duidelijk dat een hoge opkomst in het verschiet lag. Het opkomstpercentage van 75 procent is een stuk hoger dan dat bij de verkiezingen van 2016. De arbeiderspartij PSOE van zittend premier Pedro Sánchez wint fors en gaat van 85 naar 123 zetels in het 350 stoelen tellende parlement. Zijn gedroomde coalitiegenoot, het uiterst linkse Podemos, krijgt slechts 35 zetels.

De Volkspartij, tot voor kort hét gezicht van rechts Spanje, is de grote verliezer. De conservatieven raken veel stemmen kwijt door de versnippering op de rechterflank. Zij halveren van 137 naar 65 parlementszetels. Het centrum-rechtse Ciudadanos groeit tot 57 zetels en de rechts-nationalisten van Vox krijgen uit het niets 24 zetels.

Versplintering

Door de versplintering is het waarschijnlijk dat Spanje weer een linkse regering krijgt. De gematigde PSOE kan, net als bij haar laatste regeringsformatie, wederom steun verwachten van Podemos. Maar met de huidige uitslag hebben de sociaaldemocraten voor een meerderheid ook weer hulp nodig van kleinere formaties, waaronder de onafhankelijkheidsgezinde partijen uit Catalonië.

Met de steun van Ciudadanos hebben de sociaal-democraten direct een meerderheid. Daarmee zou Spanje voor het eerste een coalitie tussen links en rechts krijgen. De liberalen hebben dit echter al bij voorbaat uitgesloten. Rechtsom heeft de Volkspartij gezamenlijk met Ciudadanos en Vox een flink aantal zetels binnengehaald. Maar andere medestanders vinden is voor hen ingewikkeld.

Roerige tijd

De hoge opkomst is deels te danken aan de gebeurtenissen in Catalonië. De aanhoudende spanningen tussen Madrid en de separatistische Catalaanse regioregering in Barcelona waren een belangrijk verkiezingsthema.

De autonome regio in het noordoosten van Spanje heeft een roerige tijd achter de rug sinds het separatistische regiobestuur in oktober 2017 een verboden afscheidingsreferendum organiseerde dat leidde tot een onafhankelijkheidsverklaring.

De crisis leidde ook in de landelijke politiek tot een richtingenstrijd over hoe de Catalaanse separatisten beteugeld konden worden. Na de eerste landelijke stembusgang sindsdien lijkt de Spaanse kiezer nog steeds uiterst verdeeld over een uitweg uit de impasse. Zowel de verzoenende toon van links als de hardere lijn van rechts kan rekenen op steun.

Tot nu toe ging de versnippering van het Spaanse politieke landschap niet zonder slag of stoot. Want Spanje moest de afgelopen vier jaar al drie keer naar de stembus. Pedro Sánchez stuurde in juni de conservatieve regering van premier Rajoy met een motie van wantrouwen naar huis. Maar acht maanden later werd zijn begroting geblokkeerd en moest hij weer verkiezingen uitroepen. De vraag is of met deze nieuwe machtsverhoudingen nu wel een stabiele regering kan worden gevormd.

Lees ook:

De vraag van de Spaanse verkiezingen: wordt het ‘Frankenstein’ of ‘Francostein’?

Hoewel de campagnes voor de Spaanse verkiezingen van zondag over banen en pensioenen gaan, zet opkomend nationalisme het debat op scherp.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden