Links regeert Spanje, maar in Podemos broeit het

Radicale achterban zaagt aan stoelpoten van voorman en 'sociaal-democraat' Pablo Iglesias

Sinds afgelopen weekend regeert activistisch links in vier van de vijf belangrijkste Spaanse steden. Maar ondanks het succes bij de lokale verkiezingen afgelopen mei kan Pablo Iglesias, voorman van Podemos, nog niet op zijn lauweren rusten.

Hij vormde de demonstratiebeweging van de indignados, 'de verontwaardigden', die met hun tenten pleinen in de grote steden bezetten, om tot een haast salonfähige politieke partij die aanschuift bij keurige tv-debatten. En dat leidt tot een steeds luider gemor onder het radicale deel van de achterban.

Eind april moest Iglesias kopstuk en medeoprichter Juan Carlos Monedero al laten gaan. Hij stapte uit het bestuur omdat hij vond dat Podemos meer bezig was met het verkrijgen van media-aandacht dan met het luisteren naar de verschillende geluiden in de achterban.

En vlak voor de inhuldiging van de burgemeesters in Madrid en Barcelona afgelopen zaterdag, die met door Podemos gesteunde lijstverbindingen aan de macht kwamen, was het opnieuw raak. De 'andere Pablo van Podemos', de bekende criticaster Pablo Echenique die de partij in Aragón aanvoert, stelde de partijlijn van 'leider Pablo' ter discussie. Uit protest zette Echenique met 22 andere lokale partijbestuurders een manifest online.

Dit is uitzonderlijk, want Podemos wordt door analisten juist vaak gezien als een zeer hiërarchisch georganiseerde partij waar harde openlijke zelfkritiek schaars is. De ondertekenaars van het manifest - dat Abrimos Podemos (Wij Openen Podemos) is gedoopt - eisen dat de leiding naar de radicalere achterban blijft luisteren om te voorkomen dat Podemos een partij 'als alle andere' wordt.

Volgens politicoloog en Podemoswatcher José Ignacio Torreblanca worden binnen de partij twee stromingen zichtbaar: aan de ene kant die van Iglesias die - voorbij links en rechts vanuit de 'onderdrukten' - een brede activistische volkspartij wil neerzetten. Aan de andere kant is er de meer op marxistische leest geschoeide variant waar Echenique bij hoort. "De onvrede over de partijlijn bestaat al sinds de oprichting, dat weet Iglesias", zegt Torreblanca. "Maar in dit verkiezingsjaar is het interne debat binnen de partij op stand-by gezet. Velen schorten hun oordeel op om te zien hoe succesvol Podemos kan worden bij de parlementsverkiezingen."

Sinds de Europese Verkiezingen vorig jaar, waarbij Podemos uit het niets vijf zetels binnensleepte, lijkt de partij haar toon te hebben gematigd. Was de retoriek eerst nog fel antikapitalistisch en anti-Europees, vlak voor de lokale verkiezingen in mei stelde Podemos eigenlijk de waarden van de sociaal-democratie aan te hangen. Eerder aangekondigde plannen, zoals een basissalaris voor iedereen, kwamen niet in het verkiezingsprogramma terecht.

Het succes van activistisch links bij de lokale verkiezingen was niet alleen te danken aan Podemos, maar vooral ook aan de lijstverbindingen. Zo won de nieuwe burgemeester van Barcelona, de activiste Ada Colau, de gemeenteraadsverkiezingen met de veelkleurige lijst Barcelona en Comú. En in Madrid is de 71-jarige ex-rechter Manuela Carmena van de vergelijkbare lijstverbinding Ahora Madrid nu burgemeester.

Criticus Echinique en de andere ondertekenaars van het manifest willen nu ook in de aanloop naar de parlementsverkiezingen dit najaar meer samenwerking met 'veranderingsgezinde' partijen. Die strategie doet denken aan de bonte potpourri van partijen waar ook de Griekse regeringspartij Syriza uit bestaat.

Iglesias wil ook best 'een paraplu' openen voor samenwerking bij de landelijke verkiezingen. Maar dan wel een paarse, de partijkleur. En ook de naam Podemos wil hij bij de lijstverbinding terugzien. Maar kleinere bewegingen willen juist met de eigen symboliek zichtbaar blijven.

Ondanks de verschillende opvattingen over de koers binnen de partij zal het volgens Torreblanca niet zo snel tot een schisma komen. "Iedereen die bij Podemos zit heeft de partij nodig als vehikel. Niets of niemand is op dit moment effectiever."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden