Links radicalen bederven betoging tegen vreemdelingenhaat

Van onze correspondent

Eieren vlogen in de richting van bondspresident Richard von Weizsacker toen hij het woord wilde nemen en afgrijzen maakten zich langzaam van de menigte meester, toen tot de achterste rijen doordrong dat zich vooraan chaotische taferelen afspeelden. Daar, op de eerste rijen, vocht de politie met gemaskerde jongeren die de president voor 'huichelaar' en 'moordenaar' uitmaakten en naast eieren, ook 'groente en fruit' als munitie aanwendden.

Behalve een snerpend gefluit was van de rede van de president minutenlang niets te horen, omdat de geluidskabels waren stukgehakt en menigeen sneed het door de ziel te moeten aanzien hoe oproeragenten een falanks vormden op het podium met de politici en hun schilden omhoog hielden om de president tegen projectielen te beschermen. Een wranger symbool van de Duitse democratie was niet denkbaar geweest.

Enkele honderden 'linksradicalen', 'autonomen', 'antifascisten' - of welke naam ze ook mogen dragen - slaagden erin de demonstratie zo grondig te verstoren dat een in paniek geraakte presidente van het Berlijnse parlement na de rede van Weizsacker de microfoon greep en in vier woorden het organisatorische debacle tot uitdrukking bracht: "De bijeenkomst is afgelopen." Zevenendertig minuten heeft de manifestatie geduurd.

En als de eersten zich aarzelend en vol onbegrip in beweging zetten grijpt Ignatz Bubis, de voorzitter van de Centrale Raad van de Joden in Duitsland, alsnog het woord en roept met verontwaardiging in zijn stem dat de relschoppers zich moeten schamen. Maar het leed is geschied, de sfeer bedorven, en ook het gegeven dat nimmer in de geschiedenis van Duitsland zoveel mensen gehoor gaven aan een oproep tegen racisme te demonstreren, kan de stemming niet meer redden. Dat, na het vertrek van de politici en een groot deel van de demonstranten, de gevechten tussen politie en 'autonomen' gewoon doorgingen, dat deed er eigenlijk niet meer toe.

Aanvankelijk wees niets op het naderend onheil. Met speciale bussen en treinen waren de mensen in de ochtenduren naar Berlijn gekomen en hadden zich in het westen en oosten van de stad verzameld. Er werd muziek gespeeld, er werd gelachen om een man die Honecker imiteerde en om een betoger die met een bananendoos rondliep met het opschrift: 'Duitsers eten alleen Duitse bananen.'

Boven de veelkoppige menigte staken ook borden uit met de namen van beroemde asielzoekers als Thomas Mann, Alfred Doblin en Paul Klee. "Solidariteit" stond ergens aan een gevel te lezen, "is de tederheid van de volkeren." Voor het motto van de demonstratie waartoe behalve de bondspresident een breed scala van politieke partijen, van maatschappelijke en kerkelijke groeperingen had opgeroepen was bewust gekozen voor het artikel 1 van de Duitse grondwet dat zegt: 'de waardigheid van de mens is onaantastbaar'.

Maar zelfs dit motto kon de rechtsconservatieve Beierse CSU er niet van overtuigen deel te nemen. De hele demonstratie, liet de Beierse minister-president Max Streibl weten, is een kosmetische vertoning.

Hij wilde niet zij-aan-zij lopen met die partijen die weigeren mee te werken aan een wijziging van het grondwetsartikel dat het asielrecht regelt. Streibl houdt het liberale artikel 16 ervoor verantwoordelijk dat een vloed van bijna een half miljoen asielzoekers dit jaar de Duitse grens passeert.

De Beierse premier oogstte bijval van de rechtsextremistische Republikaner. Maar het verwijt van de 'huichelarij' kwam gisteren ook uit de mond van Streibls grootse politieke vijanden en daar raakten opnieuw de beide extremen elkaar. "We leven niet in de dagen van de republiek van Weimar," riep Weizsacker uit, maar de wijze waarop het fatsoenlijke midden door de uitersten van links en rechts gemangeld werd, deed er aan denken.

De wijziging van het asielrecht waartoe politici in Bonn neigen te besluiten in een wanhopige poging de asielzoekersstroom te beperken, heeft in linksradicale kring grote woede gewekt. 'Wijziging van artikel 16 is de eerste stap in de richting van de bruinhemden' stond gisteren op een spandoek te lezen. In de richting van de neonazi's dus. De deelname van bondskanselier Helmut Kohl aan de demonstratie beperkte zich tot een korte wandeling voorbij de Brandenburger Tor.

Vervolg op pagina 5

Toen maakten betogers met scheldkanonaden en projectielen aan zijn presentie een einde en zag Kohl zich gedwongen in een haag van veiligheidsagenten te verdwijnen. Duitsland deed een indrukwekkende poging zijn democratische gezicht te laten zien en Weizsacker wees er terecht op dat geen land ter wereld zoveel vluchtelingen had opgenomen. Maar opnieuw slaagde men er - dankzij een paar honderd relschoppers - niet in trots op zichzelf te zijn. Beschaamd werd gisteravond op de televisie gepiekerd over hoe in de buitenwereld nu over de Duitsers zou worden gedacht en sombere filosofieen regen zich aaneen. Beelden werden getoond van CNN en de BBC en die beelden toonden vooral de vliegende eieren, de vechtende agenten, de president achter politieschilden.

Ook tijdens het buffet dat na afloop van de demonstratie ter ere van de hoge politieke gasten uit Bonn werd gegeven, was de stemming bedrukt. Berlijns senatrice van justitie, Jutta Limbach, vroeg zich lepelend van haar chocolademousse, af hoe het mis had kunnen gaan. Ze hadden de voorste rijen nog wel gereserveerd voor de studenten van de rechtshogeschool, maar die 'linksradicalen' hadden die rijen al in de vroege ochtenduren bezet.

"Ik noem dat geen linksen," zei plaatsvervangend SPD-voorzitter Wolfgang Thierse die voor het eerst van zijn leven voor moordenaar was uitgemaakt. "Onder links versta ik tolerantie opbrengen en argumenteren, niet het monddood maken van anderen." Op de achtergrond roezemoesde ook nog de kritiek uit Bonn die handenwrijvend vaststelde dat Berlijn met al zijn hoofdstadpretenties niet eens een demonstratie kon organiseren. Die kritiek veegde bondsdagpresidente Rita Sussmuth van tafel: "In Bonn worden aan de lopende band grote politieke fouten begaan. Maar daar roept toch niemand dat we naar Hamburg moeten verhuizen?"

En ook Thierse wilde de Berlijners verdedigen. "Autonome groepen zijn er bij u toch ook, al zijn die misschien in Nederland minder goed georganiseerd. Wat u hier vandaag gezien heeft, illustreert de verscheurdheid die in Duitsland heerst. Dat komt in Berlijn tot uitdrukking en dat is ook goed."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden