Links Brazilië heeft nog paar dagen om Bolsonaro’s overwinning te voorkomen

De kandidaat voor de Arbeiderspartij, Fernando Haddad op verkiezingstoernee.Beeld EPA

Zondag kiest Brazilië een president. De rechts-populistische Jair Bolsonaro is de gedoodverfde winnaar. Linkse Brazilianen doen een uiterste poging om het tij te keren.

Hoe kunnen we buurtgenoten die op Jair Bolsonaro stemmen op andere gedachten brengen? Die vraag houdt een groep linkse Brazilianen, bewoners van het centrum van Rio de Janeiro bezig. Vanwege de dreigende overwinning van de rechts-populist hebben ze de groep ‘Antifascisme’ in het leven geroepen. Hun kandidaat, Fernando Haddad van de linkse Arbeiderspartij, is zondag de opponent van Bolsonaro. Maar de kans dat hij de verkiezingen wint, is klein. Bolsonaro gaat met bijna 60 procent aan kop in alle peilingen.

Op een vergadering thuis bij één van de activisten bespreekt een groep van zo’n tien mensen hoe ze al het nepnieuws dat verspreid wordt over de Arbeiderspartij kunnen pareren. Zoals de ‘Gay Kit’, de bewering van Bolsonaro dat Haddad op scholen voorlichtingsmateriaal over homoseks liet verspreiden toen hij nog minister van onderwijs was. “Er valt niet tegenop te argumenteren”, klaagt groepslid Francisco Alves. “Ze vreten het als koek.” Tot zijn verdriet zijn ook zijn beste vrienden fan van Bolsonaro. In veel families is ­ruzie uitgebroken.

Ruzie is er ook in de whatsapp-groep van de buurt. Verwijzend naar een bijeenkomst van Bolsonaro’s beweging appt een bewoner opgetogen: ‘Volgens de politie waren er drie miljoen mensen op de been. De grootste happening ooit in São Paulo. Brazilië wil verandering, de reus is ontwaakt! We gaan het tuig van de Arbeiderspartij afknallen’. Zijn linkse buurtgenoten zijn er ontsteld over.

Protest van de groep ‘Vrouwen tegen Bolsonaro’.Beeld AP

Bolsonaro wordt door zijn tegenstanders veracht vanwege zijn vijandige houding tegenover vrouwen, homoseksuelen en zwarten. Maar zijn aanhangers rekenen erop dat hij een eind maakt aan de corruptie en de onveiligheid in het land. Hij flirt opzichtig met de pinkstergemeenten: die roepen hun gelovigen op om op hem te stemmen.

Nepnieuws

De groeiende aanhang voor Bolsonaro boezemt Gratia Medeiros angst in. Slapen doet ze nog maar een paar uur per nacht. Ze maakt deel uit van de facebookgroep ‘Vrouwen voor de Democratie’ en besteedt veel tijd aan het ontkrachten van nepnieuws over Fernando Haddad en diens Arbeiderspartij. “Iedereen is van streek. Niemand in mijn kennissenkring was politiek actief, maar nu hebben we een grote gemeenschappelijke vijand, nu moeten we wel. Bij de eerste ronde hadden we nog niet door hoe hard het ging.” 

Gratia MedeirosBeeld Wies Ubach

In die eerste ronde, drie weken geleden, haalde Bolsonaro al bijna de benodigde 50 procent die een tweede ronde overbodig zou hebben gemaakt. Maar ongeveer 10 procent van de Bolsonaro-stemmers is niet overtuigd van zijn keuze en die mensen moeten dus worden overgehaald, vindt Medeiros (39), een rap pratende struise vrouw met een scherpe blik en een stralende glimlach. Haar inzet komt haar op stromen verwensingen te staan. “Vies links tuig, slet, ga afwassen.”

Ook Andrea Massena zit in een groepje ongeruste linkse burgers, maar dan in de arme buitenwijk ­Cascadura in het noorden van Rio. “Vroeger waren hier heel veel linkse activisten en tijdens de dictatuur broeide in deze buurt het verzet. Maar de laatste decennia was het ingezakt”, vertelt ze. “Nu leeft het door Bolsonaro weer op.”

Pamfletten

Een paar keer per week gaat de groep de straat op om pamfletten uit de delen voor presidentskandidaat Haddad. Een riskante klus, want linkse activisten krijgen op straat nogal eens klappen van Bolsonaro-aanhangers. Het dragen van een rood T-shirt (de kleur van de Arbeiderspartij) is al genoeg om de woede op te wekken. Toch blijven Massena en haar groepsgenoten hoopvol dat het tij voor aanstaande zondag gaat keren: “Het gebeurt toch regelmatig dat mensen onze pamfletten niet meteen weggooien, maar gaan ­lezen.”

Massena is de kleindochter van een linkse activist die tijdens de militaire dictatuur (1964-1985) gevangen werd genomen en vermoord. Bolsonaro is een bewonderaar van die dictatuur, maar veel aanhangers denken niet dat er gevaar dreigt voor de democratie als hij verkozen wordt. Voor Massena’s familie is de dreiging reëel en de herinnering aan wat er in de jaren zestig gebeurde nog tastbaar. “De politie viel in 1964 het huis van mijn grootouders binnen en arresteerde iedereen die aanwezig was.”

Een bijeenkomst van aanhangers van de Arbeiderspartij. Op de paraplu staat: ‘Dictatuur nee, Haddad ja’.Beeld AP

In 1973 kwam Massena’s opa vrij. “Maar hij werd gewaarschuwd dat het in de gevangenis waarschijnlijk veiliger was dan erbuiten.” In 1974 verdween hij na een vergadering in São Paulo en jarenlang tastte de familie in het duister over wat er met hem was gebeurd. Tot een militair onder ede verklaarde dat hij in een huis waar linkse tegenstanders van de dictatuur werden vastgehouden, was gemarteld en gedood.

Andrea Massena: “Veel mensen denken dat het niet zo erg was tijdens de dictatuur en dat tegenstanders van het regime die werden vermoord iets op hun kerfstok hadden. Maar zo zit het niet. Het is onwetendheid.”

Lees ook: 

Wordt de omstreden Jair Bolsonaro de nieuwe president van Brazilië? ‘Hij moet het land wakker schudden’

De omstreden rechtse presidentskandidaat Jair Bolsonaro maakt gerede kans om zondag, in de eerste ronde, tot president van Brazilië te worden verkozen. Grote aanhang heeft hij bij de ‘goede man en vrouw’ die een harde aanpak willen van corruptie en drugsgeweld.

Rechtse houwdegen Bolsonaro maakt zich op voor presidentschap van Brazilië 

Lange tijd leek een kandidaat die vanuit de gevangenis campagne voerde de Braziliaanse presidentsverkiezingen te gaan winnen. Maar het lijkt nu toch een kandidaat te worden die vanuit het ziekenhuis campagne voerde: de rechts-populistische Jair Bolsonaro.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden