Linke stelt de teloorgang van de romantische liefde centraal

'?Tristan und Isolde?' gaat woensdag in premiere bij het Nederlands Dans Theater in het AT & T Danstheater te Den Haag. Ook worden gedanst 'Petite Mort', 'Sweet Dreams' en 'Sechs Tanze' van Jiri Kylian en 'Two' van Hans van Manen.

ISABELLA LANZ

Zichtbare opluchting. Een maand heeft Suzanne Linke met deze dansers van het Nederlands Dans Theater gewerkt aan '?Tristan und Isolde?'. Veel choreografen zouden dat riant vinden, maar zij had de tijd ten volle nodig. Moderne dans kent (soms) een andere werkwijze dan modern ballet. Meer praten, minder doen, een benadering die deze dansers amper gewend zijn. Het animo van een enkeling lijkt aan het eind van de repetitie tot het nulpunt gedaald. Maar gevraagd naar Linkes ervaringen met deze dansers, zwaait zij hen niets dan lof toe. "Zij beschikken over een fantastische techniek en, wat belangrijker is, over een open mind. Zij zijn gewend met zeer verschillende choreografen te werken. Enkele jongens zouden liever puur dans doen, met veel sprongen. Die hebben wat problemen met mijn taal. Maar dat is overal zo."

Overal betekent inderdaad overal. De Duitse choreografe Suzanne Linke werkt sinds haar vertrek bij de Folkwang Tanzstudio in 1985 als freelance choreograaf her en der. Zij is druk bezet en dat bevalt haar. Een reputatie hoefde Linke niet op te bouwen toen ze in '85 zonder gezelschap verder ging. Ook toen al werd zij beschouwd als een belangrijke vertegenwoordiger van de Duitse moderne dans. Linke werd eind jaren '60 opgeleid aan Folkwang Hochschule te Essen, in 1927 opgericht door de choreograaf Kurt Jooss, die daarmee de Duitse expressionistische dansstroming een methodische en pedagogische grondslag gaf. Zij danste een paar jaar bij de Folkwang Tanzstudio, die toen onder leiding stond van Pina Bausch, de koploopster van het naoorlogse neo-expressionisme. Linke begon zelf te choreograferen en vestigde al snel de aandacht op zich. Zij blies de Folkwang Tanzstudio nieuw leven in en werd daar een inspirerend artistiek leidster. Daarnaast maakte zij solo-programma's en werkte regelmatig als gastchoreografe in Zuid-Amerika.

In Nederland kon men met haar werk kennis maken tijdens het Holland Festival 1982, toen het Duitse danstheater met Bausch, Reinhild Hofmann en Linke de podia overspoelde. De meeste indruk maakte toen haar solo 'Im bade wannen', een indringend portret van een vrouw die een eenzaam gevecht tegen zichzelf voert. Haar voorstellingen contrasteerden met die van Bausch en Hofmann door de kleinschalige aanpak, door de eenvoud en door de authentieke uitstraling. Meer nog dan de anderen leek zij puur geworteld in de traditie van de Ausdruckstanz, zoals de Europese moderne dans eertijds werd genoemd. Dat gevoel werd in 1989 nog eens benadrukt in het programma 'Affectos Homunos' waarin zij samen met haar toenmalige partner Urs Dietrich een ode bracht aan de Duitse solo tanzerin Dore Hoyer, haar grote voorbeeld.

Het thema dat zij nu uitwerkt in dit voor haar doen korte stuk, gaat over de teloorgang van de romantische liefde. Liefde, passie en hartstocht tot de dood erop volgt, kent de hedendaagse Moffelgeneration -die verwende niksnutten die alleen maar 'Alles Scheisse' kunnen opboeren - niet meer, volgens Suzanne Linke. Oerromantische muziek heeft ze gekozen: Wagners 'Tristan und Isolde', haar aangedragen door Christof Escher, de dirigent van het Nederlands Balletorkest, toen bleek dat haar oorspronkelijke muziekkeuze Ravels 'Gaspard de la nuit' (in de bewerking van Marius Constant) problemen met de rechten opleverde. Omdat het orkest vanwege de beperkte repetitietijd slechts Wagners 'Vorspiel' kan uitvoeren, maakte Linke ook gebruik van een tape. Tristans 'liefdesblik'-motief klinkt nu op het podium uit grote ghettoblasters. Daarbij schakelde zij nog de jonge Duitse componist Ludger Brummer in, met wie ze al eerder werkte. Diens muziek wil ze gebruiken als contrast tegenover Wagners volle klanken die zwanger zijn van Liefdesverlangen en Doodsdrift.

Linke kende Wagner natuurlijk, zij danste ooit in Bausch' 'Tannhauser', maar zelf had zij zijn muziek nooit gebruikt. Zij is zeer te spreken over dit geconcentreerde muziekdrama dat gebaseerd is op de middeleeuwse legende van de verboden liefde tussen Tristan en Isolde. Hoewel zij de muziek niet letterlijk gebruikt, maar als een atmosfeerbepalend middel, volgt haar stuk in de indeling toch de operahandeling. 'Disharmonie' gaat over de haat. In het libretto heeft de prins de aanstaande van Isolde vermoord. 'Ambivalentie' gaat over hun aarzelende toenadering, wat in het verhaal correspondeert met de oplaaiende hartstocht na het drinken van een liefdesdrank. Het drama culmineert in 'Liefdesroes en liefdesdood'. Zoals Romeo en Julia sterft dit paar in elkaars armen. Waarbij in de epiloog het laatste woord is aan een poetsende sloof.

Hoewel haar stuk opgevat kan worden als een aanklacht tegen de hedendaagse vervlakking van het gevoelsleven, stelt Linke nadrukkelijk geen boodschap te willen brengen. Haar interesse gaat uit naar het zichtbaar maken van de diepste, wezenlijkste gevoelslaag in de mensen: "Dat is typerend voor het expressionisme: om dingen in essentie te benaderen en van daaruit in alle eenvoud weer groot te maken." Zoals Kurt Jooss dat in 1932 deed met de rol van De Dood in 'De Groene Tafel'? "Precies" .

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden