Limburg heeft nieuw smeergeldschandaal

MAASTRICHT - De woordvoerster van wegenbouwer J. Baars uit Klimmen reageert bijna vijandig. 'Meneer' is zeker niet bereid de 'affaire' nader toe te lichten. Met "Nu niet en in de toekomst evenmin" , geeft ze na een tiental seconden aan dat elke verdere conversatie zinloos is. Limburg is een nieuw, omvangrijk smeergeldschandaal rijker en de spin in het web heet dit maal niet ex-ABP-directeur Masson, maar 'Sjaak' Baars.

Een uit het westen afkomstige 'selfmademan' die ooit op een slof en een schoen zijn geluk in het heuvelland kwam beproeven. Een ruimhartige man die alras nauwe contacten wist te leggen met lokale bestuurders en ambtenaren en die zijn bedrijf mede daardoor met de dag meer zag floreren. Een wegenbouwer ook die naar buiten toe niet zonodig aan de weg hoefde te timmeren. De ambtenaren, wethouders en burgemeesters, van wie hij het moest hebben, kenden zijn naam en reputatie, zodat zijn orderportefeuille maar zelden gaten vertoonde.

Na jaren van hard werken is Baars niet onbemiddeld, 'rijk' zelfs, heet het in Limburg. Maar z'n naam is voor eens en altijd bedoezeld. Tegenover de Maastrichtse rechtbank en de fiscale inlichtingen- en opsporingsdienst (FIOD) heeft hij toegegeven over een reeks van jaren vele tonnen te hebben betaald om opdrachten van de overheid binnen te halen. Maar tegelijkertijd heeft hij gezworen de namen van de ontvangers nooit te zullen noemen. "Als ik dat doe, kan ik mijn bedrijf wel sluiten" , zei hij een week geleden.

Toen nog wist hij niet van de jongste ontdekking van de fiscus. Volgens zeer welingelichte bronnen beschikt de belastingdienst sinds kort over documenten waaruit zou blijken dat Baars in het belastingparadijs Jersey over een brievenbusmaatschappij beschikt. Onderzocht wordt of de fondsen die in de 'Limited' zijn ondergebracht, zijn aangewend voor de betaling van steekpenningen en welke namen alsmede rekeningen er in dat geval bij thuishoren. Het begin van de ondergang kwam voor Baars in 1990. De FIOD, bij hem op bezoek voor meer dan een routine-controle, vond in de boekhouding grote bedragen, die hij moeilijk of in het geheel niet kon verantwoorden. De fraude-officier in Maastricht kwam eraan te pas en na een uitvoerig onderzoek werden een ex-wethouder uit Echt en een voormalig provincie-ambtenaar voor de rechtbank gedaagd op beschuldiging van het aannemen van steekpenningen. Twee weken geleden werden beiden veroordeeld tot celstraffen van achtereenvolgens zes en negen maanden, waarvan een deel voorwaardelijk.

Maar vaststaat dat met deze twee, die gezamenlijk nog geen ton van Baars incasseerden, slechts het topje van de ijsberg is genoemd. De als getuige opgeroepen wegenbouwer zei immers tijdens de processen tegen hen in totaal vele hondderdduizenden guldens te hebben betaald.

Vervolg op pagina 3

De justitie maakte er aan de hand van een simpele rekensom 'miljoenen' van en de priemende vraag die Limburgse bestuurders sindsdien vooral bezighoudt, is wie dan wel de 'gelukkigen' zijn geweest. Voorzitter mevrouw M. Greweldinger van de statenfractie van het CDA in Limburg verwijt Baars dat hij met zijn handelwijze een "afschuwelijke smet" heeft geworpen op alle burgemeesters en wethouders in het heuvelland. "Baars moet spreken of zijn mond houden" , vindt zij. "Als hij zegt vele tonnen te hebben betaald, moet hij namen noemen. Nu wordt iedereen beschuldigd, zonder dat iemand zich ook maar kan verdedigen. Dat kan niet, dat is zo onbevredigend."

Onderste steen

Haar PvdA-collega, mevrouw O. Wolfs, vindt dat de justitie het onderzoek naar het schandaal moet heropenen. "De onderste steen moet boven en dat kan alleen als het openbaar ministerie zijn werk doet." Even als Greweldinger vindt Wolfs het onverenigbaar dat "twee verdachten aan de schandpaal zijn genageld" en dat anderen kennelijk zomaar vrij-uit gaan. De PvdA-voorzitter bevreemdt het bovendien in hoge mate, dat Baars zelf niet ter verantwoording voor de rechtbank is geroepen. De feiten die op hem betrekking zouden hebben, zijn verjaard, is het argument. "Maar waarom is dan wel onderzoek gepleegd naar de gang van zaken in de periode rond 1984 en bijvoorbeeld niet over 1988?" vraagt Wolfs zich ontgoocheld af.

'Vorm van complot'

De veroordeelde ex-wethouder gelooft heilig in een "vorm van complot" . "De Fiod heeft destijds bij Baars gericht onderzoek gedaan naar mij en de provincieambtenaar. Alle anderen die erbij betrokken moeten zijn, zijn buiten schot gebleven. Dat duidt erop dat de top van de Limburgse besturen de zaak onder de zoden heeft weten te stoppen of dat, in het andere geval, persoonlijke rancune jegens mij een belangrijke rol heeft gespeeld. Ik heb zelfs nooit geld van Baars aangenomen, alleen een borgstelling waarvoor ik tenslotte ben veroordeeld. Het kan best zijn dat ze mij als 'kleine vis' hebben gepakt om de 'grote vissen' uit het net te houden. Maar los hiervan ben ik toch niet achterlijk om mij voor zo'n borgstelling zoveel ellende op de hals te halen?."

Het openbaar ministerie in Maastricht heeft vaker voor hete vuren gestaan. Mr. J. Nabben, de persofficier, is bovendien een man van stavast. De verontwaardiging binnen de statenfracties van CDA en PvdA laten hem ogenschijnlijk onberoerd. "Er loopt in de zaak van meneer Baars geen onderzoek meer en evenmin is er aanleiding voor nader onderzoek."

Tegen de drie bestuursleden van de stichting Baars Beheer, van wie het afgelopen weekeinde bekend werd dat zij voor hun adviserende functie jaarlijks 12 500 gulden van de wegenbouwer ontvingen, wordt evenmin onderzoek ingesteld. Voormalig CDA-staatssecretaris van economische zaken W. Buck, oud-CDA-Kamerlid H. Notenboom en concerndirecteur J. Geerards van het chemiebedrijf DSM kunnen gerust zijn. Mr. Nabben: "Zij hebben op de rol gestaan bij Baars, maar in strafrechtelijke zin is daar niets mis mee. En het is niet aan justitie een moreel oordeel uit te spreken."

De persofficier sluit niet uit dat de affaire, anders dan het zakelijke nadeel, toch gevolgen heeft voor Baars. "Fiscaal is dat mogelijk, maar dat is een zaak van de belastingdienst."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden