Lilianne Ploumen: Bedrijven, spring in de bres voor mensenrechten

Andy Hall kreeg een proces aan zijn broek na onthullingen over misstanden in de Thaise voedselindustrie. Onder andere een Finse supermarkt steunde hem bij zijn verdediging. Beeld EPA

Lilianne Ploumen, demissionair minister van buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking, daagt ondernemers uit. Ze moeten actiever strijden tegen landroof, uitbuiting en onderdrukking.

Weet u wie de volgende uitspraak deed? “We gaan overheden aanspreken wanneer de rechten en vrijheden van mensenrechtenverdedigers door staatsbemoeienis onder druk komen te staan.”

Nee, dit citaat komt niet van een maatschappelijke organisatie. Of van een progressieve regering. De tekst is van het sportkledingmerk Adidas en staat in een verklaring die over mensenrechten gaat. De internationale onderneming wil zélf een mensenrechtenverdediger worden.

Steeds meer bedrijven snappen hoe potsierlijk het is om te spreken over duurzame groei als ondertussen mensenrechten worden geschonden. En steeds meer bedrijven nemen hun verantwoordelijkheid. Met onder andere de kledingindustrie, de houtsector en de bankenwereld heb ik de afgelopen tijd bijvoorbeeld afspraken gemaakt in de vorm van convenanten. 

Bedrijven verplichten zich om te onderzoeken welke risico’s voor mensenrechten in hun sector bestaan - denk aan landroof, uitbuiting van werknemers, of kinderarbeid bij toeleveranciers. Samen met maatschappelijke organisaties, de vakbonden en de Nederlandse overheid bepalen de ondernemers vervolgens hoe ze die risico’s in hun waardeketen aanpakken.

Ik daag het Nederlandse bedrijfsleven uit om nóg een stap te zetten. Door niet alleen risico’s te beperken, maar door actief op te komen voor fundamentele rechten. Ik roep Nederlandse bedrijven op om mensenrechtenverdedigers te worden.

Levensgevaarlijk

Op veel plekken is het nog steeds levensgevaarlijk om je rechten op te eisen. Neem Ecuador: daar werden acht activistes mishandeld en vastgezet, terwijl ze vreedzaam hadden geprotesteerd tegen een mijnproject.

Vaak loopt het nog slechter af. Vorig jaar werden zeker 281 mensenrechtenverdedigers vermoord, in veel gevallen omdat ze protesteerden tegen nieuwe projecten in hun leefgebied. Veel te vaak zijn bedrijven medeplichtig aan onderdrukking en geweld. De Finse supermarktketen S Group laat zien hoe een bedrijf zich kan inspannen voor mensenrechtenactivisten.

Toen de onderzoeker Andy Hall in 2013 misstanden als kinderarbeid en mensenhandel aan het licht bracht in de Thaise voedselindustrie, kreeg hij een proces aan zijn broek. S Group nam al geen producten meer af van de boosdoener, maar deed nog iets: het getuigde in de Thaise rechtbank vóór Andy Hall. Twee bedrijfskoepels betaalden zijn borg.

Mensenrechten kunnen overal steun van het bedrijfsleven gebruiken. In de Amerikaanse staat Georgia dreigde een wet te worden aangenomen die ondernemingen zou toestaan diensten te weigeren aan homoseksuelen of transgenders. Dat leverde stevige kritiek op van een flink aantal bedrijven. Ook topman Paul Polman van Unilever sprak zich uit tegen het voorstel. Eind goed, al goed: na alle ophef gebruikte de gouverneur van Georgia zijn veto.

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Minister Lilianne Ploumen: "Op veel plekken is het nog steeds levensgevaarlijk om je rechten op te eisen." Beeld ANP

Hard nodig

We hebben het bedrijfsleven extra hard nodig omdat het voor overheden steeds minder effectief wordt elkaar aan te spreken op mensenrechtenschendingen. Steeds meer regeringen ontkennen dat mensenrechten voor iedereen gelden. In plaats daarvan beschuldigen ze andere landen van een ‘westerse agenda’, en wuiven ze kritiek uit het buitenland weg. Maar vrijwel altijd zijn regeringen gevoelig voor het argument dat investeringen in gevaar kunnen komen.

Daarom roep ik bedrijven op: laat overheden weten dat rechtszekerheid voor ondernemingen hand in hand gaat met mensenrechten in de praktijk. En dat, wanneer een activist slavernij blootlegt, die slavernij moet worden bestreden - en niet de activist.

Ik weet dat het niet zonder risico is wanneer bedrijven zich opwerpen als mensenrechtenverdedigers. Ze zullen allereerst veel wantrouwen moeten wegnemen. Je kunt de bezwaren uittekenen: activisten vrezen dat bedrijven mooie sier willen maken met holle woorden. Hoe weet je of ondernemers wel voor de juiste mensen opkomen, zonder verborgen agenda? Aandeelhouders vragen zich ondertussen af waarom een onderneming zich buiten haar core business moet begeven. Weten de managers wel de juiste beslissingen te nemen?

Samenwerking

Gelukkig zijn die bezwaren te ondervangen. Zoals de convenanten laten zien valt er veel winst te behalen wanneer bedrijven samenwerken met maatschappelijke organisaties en overheden. Activisten kunnen hen wijzen op blinde vlekken. En onze diplomaten kunnen hen helpen beslissen hoe ze hun zorgen het beste overbrengen: achter gesloten deuren, of juist door publiekelijk stelling te nemen.

Met Nederlandse steun wordt bovendien een netwerk opgezet van multinationals die zich gezamenlijk scharen achter mensenrechtenverdedigers. Het onderscheid tussen morele overwegingen en winstdoelstellingen vervaagt steeds meer. Consumenten willen duurzame en eerlijke producten. En investeerders die alleen kijken naar plat rendement op de korte termijn, krijgen tegenwoordig brede kritiek - uit linkse én rechtse hoek.

Ranglijst

Wie wil weten hoe opkomen voor mensenrechten zich uitbetaalt, hoeft maar te kijken naar de Corporate Human Rights Benchmark. Die is met hulp van de Nederlandse overheid opgezet, en rangschikt de grootste bedrijven op hun mensenrechtenprestaties.

De ranglijst heeft nu al steun van investeerders die samen 5,3 biljoen dollar aan vermogen vertegenwoordigen - dat is zo’n zes keer de omvang van de Nederlandse economie. En dat terwijl de eerste editie pas een maand geleden verscheen. Duidelijker kan het niet: bedrijven die in de bres springen voor mensenrechten, hebben de toekomst.

Dit is een bewerking van de speech die Ploumen vandaag houdt op ‘International Business and Human Rights’, een internationale conferentie in Diemen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden