Erfgenaam

Lilian Marijnissen: Alleen boos doen is geen oplossing

Lilian Marijnissen van de SP Beeld Merlin Daleman

Met de komst van SP'er Lilian Marijnissen naar het Binnenhof zet de dynastie van Oss zich voort. Als 'dochter van' zijn de verwachtingen hooggespannen. 'Ik probeer me niet door die naam te laten leiden.'

Ze ging als klein meisje al mee naar partijcongressen van de Socialistische Partij en koestert daar warme herinneringen aan. "We waren met een hele groep, allemaal kinderen van SP'ers uit Oss. Als mijn vader als partijvoorzitter op het podium stond, speelde ik met de andere kinderen spelletjes op de gang. Of we hielpen met folders vouwen, dat vonden we leuk", vertelt Lilian Marijnissen (31) thuis in Oss. "Buitenstaanders denken vaak dat het vreselijk is om op te groeien in een gezin waar alles draait om de partij. Maar zo heb ik het nooit ervaren. Het was net familie. De meeste van die kinderen uit Oss zijn nog steeds sympathisant van de partij."

De eigen interesse in de politiek kwam vanzelf. "Het was spannend. Ik was negen toen mijn vader met de SP in de Tweede Kamer kwam, in 1994. Mijn belangrijkste herinnering is de telefoon die vanaf toen thuis steeds ging, terwijl mijn vader zelden thuis was. We stonden gewoon in het telefoonboek. Omdat ook mijn moeder bijna altijd weg was voor de SP, nam ik al die telefoontjes aan, over ontslag, geldtekort, ziekte. Er kwam ook een keer een man helemaal uit Drenthe fietsen. Dat maakte wel indruk. En ik stond naast mijn vader als hij in het weekend op straat werd aangesproken, en luisterde. Ja, ik heb het politieke vak onbewust geleerd door naar hem te kijken. Maar verder was mijn vader voor mij gewoon mijn vader. Als hij vrachtwagenchauffeur was geweest, had ik hem net zo goed weinig gezien."

Lilian Marijnissen gaat nu zelf naar het Binnenhof. Vanaf maart zit ze in de Tweede Kamer, waarschijnlijk als de nummer 3 van de SP. De verwachtingen zijn hoog. Ze heeft volgens ingewijden 'de hardheid van haar vader en de charme van haar moeder', een combinatie die ze de afgelopen jaren inzette als actieleider bij de FNV en als raadslid voor de SP in Oss. Op tv was het onlangs ook te zien, toen ze bij omroep WNL werkgeversvoorman Hans de Boer volledig inpakte tijdens een debat over de zorg. De tegenstander hing aan haar lippen.

Het kan niet anders, u komt naar Den Haag om vroeg of laat partijleider te worden.

"Vooralsnog denk ik: rustig aan, stap voor stap. Eerst maar kijken hoe het gaat als ik Kamerlid ben. Ik weet überhaupt ook nog niet of ik dat wel wil en kan, de partij leiden."

Partijvoorzitter Ron Meyer noemt u een geboren leider, ze willen u graag.

"Zegt hij dat? Oké. Nou. Bedankt. "

Komt er een echte Marijnissen in de Tweede Kamer?

"Ik heb denk ik een bepaalde mate van vasthoudendheid, dat zullen mensen misschien herkennen. En ik ben gevormd door wat ik thuis meekreeg: je leeft niet voor jezelf, je moet erop uit om de onrechtvaardigheid in de wereld te bestrijden. De overeenkomst met mijn vader is dat we heel praktisch het leven voor zoveel mogelijk mensen aangenamer willen maken, er echt iets aan willen doen. Maar ik zal alles op eigen kracht moeten doen. Zo'n beroemde achternaam is leuk, maar als ik mijn verhaal niet op orde heb, ga ik net zo hard af als iemand met een andere achternaam. Ik probeer me niet door die naam te laten leiden of afleiden. Wat heb ik eraan? Sommigen zullen van me verlangen dat ik net zo sterk ben in debatten als mijn vader. Anderen zullen klaar staan met hun scepsis dat ik wel een tang moet zijn, omdat ik de dochter ben van die 'autoritaire' Marijnissen. Ik vaar m'n eigen koers. Ik denk dat mensen dat ook het meest zullen waarderen."

Geen intieme band

Ze relativeert zijn invloed. Haar vader zal niet de souffleur zijn die via zijn dochter alsnog greep op 'zijn' SP wil houden, verzekert ze. "Wij hebben geen band van de deur bij elkaar platlopen. Geen intieme band. We zien elkaar niet veel, af en toe een keer samen eten. Als we eens per jaar samen naar Feyenoord gaan, waar ik een seizoenkaart heb, is dat veel. Er is wel een heel hecht vertrouwen dat we elkaar steunen, we voelen ook steeds meer verwantschap. Als ik advies nodig heb, kan ik altijd bij hem terecht, maar hij zal niet snel zelf met iets komen. Hooguit een mailtje als ik op de radio of tv was: 'Dat was prima'. Geen sms'je, daar doet hij niet aan.

"Als ik bij Shell had willen werken, had hij dat ook gerespecteerd. Ik heb nooit ervaren dat wereldverbeteren verplicht is, maar ik krijg er nou eenmaal energie van. De Tweede Kamer is wel continu een optie geweest. Bij de vorige verkiezingsronde zei de partij ook al dat het leuk zou zijn als op de kandidatenlijst wilde. Ik kon dus zelf ook bedenken dat de vraag weer aan de orde zou komen. Niemand heeft het me ontraden. Ook mijn vader niet, maar hij was wel het meest terughoudend. Hij zag dat ik mijn hart aan de vakbond had verloren, omdat ik daar echt met mensen bezig kon zijn voor de goede zaak."

Beeld Merlin Daleman

Actievoeren

In de SP-verkiezingscampagne zal Lilian Marijnissen de komende maanden vooral te horen zijn over de zorg, het onderwerp waar ze zich bij de vakbond FNV al hard voor maakte. Ze was binnen de bond een geduchte factor en bracht de SP-stijl van werken mee: niet polderen, maar actievoeren, vooral door groepen werknemers te 'organiseren' die zelden lid zijn van een bond. Ze organiseerde stakingen en verzette zich tegen de salarissen van topbestuurders. Niet iedereen was gelukkig met die werkwijze. Maar Lilian Marijnissen won de richtingenstrijd, samen met Ron Meyer, nu SP-voorzitter.

"Ik wil dat ze over mij denken: die lult niet alleen leuk, die bereikt ook wat. En om iets te bereiken moet je straatvechter én onderhandelaar zijn. Af en toe zet ik mijn voet tussen de deur om iets gedaan te krijgen. Maar wat ik ook geleerd heb, is dat alleen een boze of gefrustreerde toon niet werkt. De vakbond was een goede leerschool. Daar sta je in de kantine, en één op de tien mensen is maar lid. Mijn verhaal moet de meerderheid van de mensen aanspreken, ik moet eerst het vertrouwen winnen om mensen in actie te kunnen krijgen.

"Dat geldt ook voor de SP als partij. Als we een brede volkspartij willen zijn en geen kleine splinter op links, moeten we niet alleen boos doen. Alleen maar boos zijn is totaal niet effectief. Je moet je verhaal op orde hebben. Ik ben heel erg voor aanklagen, maar het moet wel efficiënt zijn. Geen stemmingmakerij. Bij de FNV organiseerde ik een parodie op de 'Quote 500', een ranglijst met de vijftig bestbetaalde zorgdirecteuren. Daar werd aanvankelijk binnen de vakbond schande van gesproken. Het was not done om ze met naam en foto aan te klagen. Maar we boekten wel politiek resultaat: de beeldvorming rond grootverdieners in de zorg veranderde en er kwam een Wet normering topinkomens.

"Het werkt niet om te zeggen: 'De werkgevers zijn allemaal klootzakken en we gaan de straat op.' Wij hadden een inhoudelijk verhaal: het geld moet naar de zorg, de bureaucratie moet minder en de topsalarissen moeten omlaag. Het personeel ergerde zich aan die salarissen, wij verzonnen dat niet. Ik denk dat ik ze in de loop der jaren wel aan het denken heb gekregen. Een directeur bekende me eerlijk dat onze acties achteraf gezien zijn organisatie goed hadden gedaan, hij was het contact met de werkvloer kwijtgeraakt."

U kiest voor een politieke carrière in een tijd waarin politiek keihard is, persoonlijk en direct. Premier Rutte maakte insinuerende grappen over u. Ondertussen staat de SP in de peilingen niet bepaald hoog. Wat bezielt u?

"Je mag in de politiek best wat van je eigen leven laten zien. Iedereen mag mij alles vragen. Maar zo'n grap van Rutte... (de premier maakte dit jaar op tv een grap over geruchten dat ze een relatie zou hebben met omroepbaas Jan Slagter, wat zij beiden ontkenden, red.). Dat is niet leuk. Maar ja, er hadden wel 2,5 miljoen mensen naar gekeken. Als je niet reageert, zal er wel wat zijn en als je wel reageert, dan wordt dat niet geloofd. Toen mijn vader in de Kamer zat, had je nog niet al die sociale media, daardoor is het wel heftiger.

"Ik ben meer gewend misschien; dat heeft me nuchter gemaakt over dat het een hard vak is, en dat je goed op jezelf moet passen. Mijn vader is bedreigd, kreeg een kogelbrief. Na de moord op Pim Fortuyn moesten we halsoverkop het huis uit. Maandenlang was de politiepost voor de deur het eerste wat ik zag als ik 's ochtends de gordijnen van mijn slaapkamer opendeed. Een heel rare tijd was dat. Het wende nooit, maar ik heb mijn vader niet gevraagd te stoppen met zijn werk. Toen ik net in de gemeenteraad kwam stond de extreem-rechtse partij te demonstreren dat ik moest worden 'afgespoten'. Het is ook een ongezond vak. Mijn vader kreeg een hartaanval op een SP-congres, in de lunchpauze. Ik werd opgepiept. Het was zijn redding dat het congres zo'n beetje om de hoek van het ziekenhuis was.

"Ik zie die ervaringen niet als waarschuwing om uit Den Haag weg te blijven. Het opgroeien in zo'n politiek gezin heeft me ontzettend veel gebracht. Ik kwam op plekken waar anderen niet kwamen, zat al op mijn achttiende in de gemeenteraad. Anderen gaan misschien met hun rugzak op wereldreis. Ik koos hiervoor. Je zelfontplooiing is niet het hoogste goed, je moet proberen de wereld te verbeteren voor andere mensen.

"Ik zit echt niet alleen maar tussen SP'ers. Dat houdt me met beide benen op de grond. Mijn vriendinnen zijn niet politiek actief. Ik ben zelf misschien de hele dag met politiek bezig, maar sorry hoor, normale mensen echt niet. Ik heb me voorgenomen daar goed op te blijven letten als ik Kamerlid ben."

Bent u in staat te zorgen dat de SP weer groeit in de peilingen?

"De SP is een club met ambities. We zitten niet in het parlement om op de winkel te passen. We willen de wereld veranderen. Dat is iets van de lange adem. Op 16 maart, de dag na de verkiezingen, ziet de wereld er echt niet ineens anders uit. Om die verandering te bereiken, zullen we kiezers moeten overtuigen van ons verhaal. De koers is goed. Door het Nationaal Zorgfonds krijgen we de politieke discussie over het eigen risico in beweging. En met Emile Roemer hebben we een prima leider. Anders hadden we hem toch ook niet tot lijsttrekker gekozen? Dat SP-Kamerleden hem anoniem bekritiseren, vind ik zeer kwalijk. Zo gaan we bij de SP niet met elkaar om.

"Natuurlijk denken we in de partij elke dag na hoe toch het kan dat de SP rond de vijftien zetels schommelt, en niet de grootste partij is. Het heeft denk ik veel te maken met het hele politieke klimaat. Er waait een rare rechtse gure wind. Kijk naar de verkiezing van Trump. Dan kun je sniffen in een hoekje, maar we moeten ook naar onszelf kijken. Hoe kan het dat we als linkse partij niet in staat zijn een andere wind te laten waaien? Ik geloof echt dat we als SP meer mensen in ons verhaal kunnen meekrijgen.

"Wij hebben al vijftien jaar consistent de vinger op de zere plek gelegd: de privatiseringen, de marktwerking in de zorg, de toenemende ongelijkheid, doorgeslagen flexibilisering van de arbeidsmarkt, het uitdijen van de Europese Unie - ik heb het idee dat zoveel mensen nu denken: die SP had dat goed gezien. Daar kunnen we wat mee."

Kan een Marijnissen na vier jaar van het Binnenhof af zonder partijleider te zijn geweest?

(Lacht) "Als ik na vier jaar echt denk: ik zit hier totaal niet op mijn plek, ik word doodongelukkig en ik bak er niets van, nou, dan moet ik toch vooral iets anders gaan doen? Maar dat is natuurlijk niet de insteek. SP'ers strijden om de wereld te veranderen en ik kan niet wachten."

Altijd op de bres voor de ander

Lilian Marijnissen (31) werd op haar 17de verkozen als SP-raadslid in Oss, destijds het jongste raadslid ooit. Ze was daarvoor voorzitter van de Jongerenraad in Oss. Ze studeerde politicologie in Nijmegen en Amsterdam. Haar eindscriptie was een pleidooi voor organisen, een uit de VS overgewaaide methode voor vakbonden om 'directe macht aan werknemers te geven'. Bij de FNV werkte Marijnissen als vakbondsleider in de zorg en mobiliseerde ze onder meer ontslagen thuiszorgmedewerkers in de Achterhoek. Van de gemeenteraad en vakbond nam de ze de afgelopen maanden afscheid om zich voor te bereiden op haar komst naar het Binnenhof. Bij de Tweede Kamerverkiezingen staat ze naar verwachting op plaats 3, achter Emile Roemer en Renske Leijten. Marijnissen woont in Oss. Haar ouders Jan en Mari-Anne Marijnissen stonden begin jaren '70 aan de wieg van de SP. Haar vader was ruim 25 jaar voorzitter van de partij, en 16 jaar Kamerlid, waarvan 14 jaar fractievoorzitter. Haar moeder was wethouder in Oss en raadslid, een tijd tegelijk met haar dochter.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden