Lili Marleen is nog altijd springlevend

Zowel Duitse als geallieerde en zelfs Japanse troepen in tranen door de zieleroerselen van Duitse militair Hans Leip

Hoe verder de Tweede Wereldoorlog achter de horizon verdwijnt, hoe groter de mythe rond het soldatenlied 'Lili Marleen' lijkt te worden. Het lied, dat in de oorlogsjaren niet alleen Duitse militairen tot tranen bracht, maar ook die uit Groot-Brittannië, Amerika, Frankrijk en zelfs Japan, staat morgen centraal tijdens de Lili Marleen Dag in het Nationaal Bevrijdingsmuseum.

Het is niet de eerste keer dat dit museum deze dag organiseert en ook niet de laatste. Het is sinds 2007 elk jaar zó'n succes, zegt directeur Wiel Lenders, dat telkens tot een reprise wordt besloten. "Om dat lied is een cultus ontstaan. Elk jaar kunnen we weer een nieuwe versie laten horen, dit keer een uitvoering door een heavy-metalband."

'Lili Marleen' groeide vanaf de oorlog uit tot de droom van elke militair die ver van huis zijn leven in de waagschaal stelde, gescheiden was van zijn geliefden en overvallen werd door gevoelens van heimwee en eenzaamheid. Het 'simpele liefdesliedje' gaat over een soldaat die voor het afreizen naar het front voor de laatste keer de wacht houdt bij de kazerne en bezoek krijgt van zijn vriendin.

Vor der Kaserne / vor dem grossen Tor / stand eine Laterne / und steht sie noch davor.

De tekst werd in 1915 geschreven door de Duitse 21-jarige infanterist Hans Leip, die op de avond voor zijn vertrek tijdens zijn wacht bezoek kreeg van twéé meisjes; Lili en Marleen. Leip, die de Eerste Wereldoorlog overleefde, zou later zeggen dat de angst voor de dood hem in de greep kreeg. Was dit een afscheid voor eeuwig? Na de aflossing van de wacht krabbelde hij wat coupletjes op een kladje die later in een dichtbundel terecht kwamen.

De tekst bleef onopgemerkt, ook toen het in 1939 op muziek werd gezet. Dat veranderde pas nadat in 1941 Radio Belgrado, de Duitse propagandazender in Joegoslavië, het door Lale Andersen gezongen liedje ging draaien. Binnen de kortste tijd stroomden de verzoeken binnen en werd de 'hit' dagelijks om precies 21.57 uur uitgezonden: op dat moment trad aan beide zijden van het front een tijdelijke wapenstilstand in.

Radio Belgrado was bedoeld voor de legers van Rommel in de woestijn, maar werd ook door de Britten opgevangen. Ondanks de Duitse tekst vielen de geallieerden als een blok voor de smartlap.

Interessant is volgens Lenders de rol die het lied in de propagandastrijd tijdens de oorlog heeft gespeeld. "Zo werd de Duitse oerversie door nazi-componist Schultze op dreunende marsmuziek gezet. Maar toen bleek dat Duitse soldaten er tot tranen toe door werden geroerd, maakte propaganda-minister Goebbels een eind aan wat hij een 'lijk van een smartlied' noemde. De tekst maakte de miltairen week en sentimenteel en dat was niet de bedoeling. Lale Andersen kreeg een podiumverbod, maar dat hielp niet want de soldaten smeekten om Lili Marleen."

De geallieerde legerleiding voelde zich aanvankelijk vreselijk opgelaten met het succes van uitgerekend een Duits lied. De oplossing lag voor de hand. Snel lieten de Britten Anne Sheldon en de Amerikanen de van oorsprong Duitse actrice Marlene Dietrich een Engelstalige versie zingen. Laatstgenoemde maakte furore door vlak achter de frontlinie in uniform het lied voor de uitzinnige troepen te zingen.

Na de oorlog zijn er ontelbare versies verschenen, ook in het Nederlands: Onder de lantaren / bij de grote poort / vrijen vele paren / bij avond ongestoord.

Amerikaanse sterren als Frank Sinatra, Bing Crosby en Perry Como voerden het lied uit. Er kwamen films, onder andere van regisseur Rainer Fassbinder. "Lili Marleen is nog springlevend", zegt Lenders. "Dat merken we elk jaar."

Lili Marleen Dag

De Lili Marleen Dag is morgen een doorlopend programma van 12.00 tot 17.00 uur in het Bevrijdingsmuseum in Groesbeek. Historica Wietske van der Spek geeft lezingen, er is een filmdocumentaire te zien en zangeres Caia Mangelsdorf zingt 'Lili Marleen', samen met andere nummers uit die tijd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden