Likkebaarden bij nieuwe versie van misschien wel beste Beatles-plaat

Paul McCartney, George Harrison, Ringo Starr en John Lennon van The Beatles in 1967. Beeld AP

Donderdag 1 juni is het vijftig jaar geleden dat 'Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band' verscheen. The Beatles maakten een van de invloedrijkste platen uit de popgeschiedenis. Vandaag verschijnt een nieuwe versie, opnieuw afgemixt, door de zoon van de oorspronkelijke Beatles-producer George Martin.

De drie genieten zichtbaar. De ogen gesloten, volledig geconcentreerd op de muziek. Vol eerbied, voor hun idolen, voor ongeveer het beste dat The Beatles aan de wereld hebben geschonken. Het legendarische 'Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band' blaast uit de stereo, in een knisperhelder nieuw jasje.

We zitten in de woonkamer van Diederik Nomden (41), toetsenist/gitarist/alleskunner bij The Analogues, de perfectionistische coverband die het spelen van Beatles-materiaal tot kunst heeft verheven.

Yorick van Norden (31) is aangeschoven, de Haarlemse singer/songwriter in wiens werk The Beatles onmiskenbaar doorklinken.

Ook Stijn Fens (51) luistert mee, redacteur religie & filosofie van deze krant, in zijn vrije tijd volbloed Beatles-gek. De bedoeling is een kritische beschouwing van de nieuwe mix van 'Sgt. Pepper', die vandaag verschijnt, ter ere van het 50-jarig bestaan van de plaat.

Conceptalbum

Pepper is een van de meest invloedrijke platen in de popgeschiedenis. Het is de eerste plaat die The Beatles maakten nadat ze in 1966 besloten nooit meer live te zullen spelen. Na het concert in Candlestick Park te San Francisco, 29 augustus 1966, was het klaar. De band was gefrustreerd dat ze door alle gillende fans hun eigen muziek niet meer konden horen. Hun supersterrenstatus eiste zijn tol. Begin dat jaar had John Lennon zijn beruchte uitspraak gedaan. Dat 'The Beatles populairder zijn dan Jezus' werd Lennon vooral in de VS niet in dank afgenomen.

Er volgde een broodnodige vakantie. George Harrison (1943-2001) trok naar India, John Lennon (1940-1980) naar Spanje voor filmopnames, Paul McCartney (1942) ging op safari in Kenia, Ringo Starr (1940) bracht tijd met zijn gezin door. Eind november kwam de band weer bij elkaar, in de Abbey Road Studios, waar ze vijf maanden op rij aan hun meesterwerk zouden werken.

Hoewel ongeduldig, had platenmaatschappij EMI de band carte blanche gegeven. Aangezien de muziek toch nooit meer live hoefde te worden uitgevoerd, konden ze naar hartelust experimenteren met alle mogelijkheden van de opnamestudio, waarbij het werk van producer George Martin en geluidstechnicus Geoff Emerick van onschatbare waarde bleek.

McCartney had op de terugvlucht van Kenia het idee gekregen een fictieve band te stichten. Als alter ego van The Beatles: Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band. De plaat werd het eerste 'conceptalbum' ter wereld.

En nu is er dus een nieuwe mix. Nomden, Fens en Van Norden gaan er eens goed voor zitten. We besluiten per nummer eerst de oude stereomix te luisteren, erna de nieuwe mix van Giles Martin (zie interview onder aan dit artikel). Veelgehoord: "Zóóóhéé!", "Te gek!", "Subliem!" De drie verbeteren elkaar (Sitar? Tanpura! Fender Jazzbass? Rickenbacker!), dan weer luisteren ze zwijgend, tevreden glimlachend. Het bankstel wordt soms afgewisseld met de vloer, midden tussen de speakers.

Tekst loopt door onder Spotify-afspeellijst

• Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band

Diederik Nomden: "Halló-ó!" Yorick van Norden: "Ja dit is veel beter." Stijn Fens: "Die gitaren alleen al. Je hoort het meteen." DN: "De zang in het midden. De koortjes hebben meer galm. Het is veel sprankelender. Je hoort nu echt dat die oude stereomix een sluitpost op de begroting was."

YN: "Ik heb een zwak voor die oude stereomix. Die heeft een charmante knulligheid. Het stond zo in de kinderschoenen, terwijl de liedjes níet in de kinderschoenen stonden. Nu pas kun je horen hoe het bedoeld is." DN: "Die oude mengtafels hadden maar twee standen: het geluid kon je alleen heel extreem links of rechts in de mix zetten." Hij klapt het naslagwerk 'Recording with the Beatles' open voor een plaatje van die oude mengtafel. "Totale nerdporno, dit."

• With A Little Help From My Friends

YN: "Deze versie vind ik minder. De zang is naar voren gehaald, maar zo wordt hier de tekortkoming van Ringo blootgelegd. Als zanger wordt hij vaak onderschat, maar dit is onzeker ingezongen. In het origineel is dat juist briljant subtiel gemixt." SF: "Starr heeft tijdens de opnamesessies vooral leren schaken, Lennon was eigenlijk niet zo geïnspireerd, Harrison had er helemaal geen zin in. Eigenlijk moeten we McCartney hiervoor een standbeeld geven." YN: "Ter nuance: de sessies begonnen met Lennons 'Strawberry Fields Forever', en vergeet 'A Day in the Life' niet!"

• Lucy in the Sky With Diamonds

YN: "Deze nieuwe mix is écht subliem. Martin heeft elk los nootje van dat Lowrey-orgel opnieuw in het stereospectrum geplaatst." Vertaald: de trippy noten slingeren lekker heen en weer, waardoor het psychedelische beter naar boven komt. SF: "Lennon op z'n dromerigst. Ik krijg er nog altijd kippevel van."

• Getting Better

YN: "Heel mooi hoe dat orgeltje samensmelt met die gitaren. Het wordt één, in deze versie. Net als 'Lucy' word je hierbij echt overdonderd."

• Fixing a Hole

Alle drie veren ze op, even voorbij de minuut, bij dat foutje in de baslijn, die ‘doorlekte’ in de zangmicrofoon van McCartney en daardoor niet meer gerepareerd kon worden. Details waar alleen écht Beatle-geeks op letten. De fout zit er nog, zij het iets minder goed hoorbaar in de nieuwe mix. SF: “Trouwens, twintig jaar later heeft McCartney toegegeven dat het nummer wel degelijk over drugsgebruik ging, en dus over zijn lekkende dak.”

• She's Leaving Home

YN: "Deze is interessant. Hij is een halve noot hoger dan de oude stereoversie, en dus ietsje sneller, zoals de monoversie. Zoals de Beatles het bedoeld hadden." SF: "Het maakt Lennon wat jonger, en ik weet niet of ik dat nou ..." "... het laat hem nóg onschuldiger klinken". SF: "Het ontroert mij toch minder dan de oude". DN: "Ik ben er ook niet kapot van. Die strijkers zijn wat iel." Dat neemt niet weg dat het nog altijd een van de mooiste Beatles-nummers is, vinden ze: "Brian Wilson was in tranen. In één klap moedeloos, toen McCartney hem dit voor het eerst liet horen."

• Being for the Benefit of Mr. Kite!

YN: "Te gek, met dat glijdende geluid. Hier wordt veel beter gebruikgemaakt van het stereospectrum. DN: "Stoerder. Lijviger. Voller. Echt een verbetering. Met al die stukjes draaiorgel, die uit elkaar geknipt zijn, en opnieuw in elkaar zijn gezet."

• Within you without you

SF: "Nou, ik ga even naar het toilet." Het India-nummer, van George Harrison, de enige bijdrage van de gedemotiveerde Beatle die bijna uit de band was gestapt. VN: "Dit is revolutionair: de eerste keer dat westers klassiek en oosterse traditioneel elkaar ontmoeten." DN: "Goed hoor. Die tabla's veel ronder, het heeft allemaal veel meer oempf. Harrison lijkt overigens wel een heel andere zanger! En die cello, wauw. Mag dit nog een keer?" SF: "Nee!"

• When I'm sixty four

YN: "Misschien een vreemd nummer, maar het past helemaal in het concept van de plaat. Zo van, we zijn niet meer de Beatles, we zijn Sgt. Pepper, dus we kunnen doen wat we willen. Je wordt meegenomen op safari, en ze laten je alle hoeken van het oerwoud zien. DN: "Dit is niet veel beter dan het origineel, maar je kunt er niet zoveel mee. Alleen die klarinetten zijn erop vooruitgegaan."

• Lovely Rita

DN: "Die pianosolo van George Martin klonk altijd erg ingeplakt. Dat is gelukkig verbeterd. Heerlijk hoe die bas zingt, draagt het nummer helemaal. YN: "En tóch mis ik de treble, dat laagje hoog van de oude bas."

• Good Morning Good Morning

YN: "Hij is wat modderig, wat matter, dan de oude. Hm." SF: "Die dierengeluiden aan het eind, zouden die er ook helemaal opnieuw zijn ingemixt? In de volgorde zat nog een gedachte, dat ze elkaar konden opeten. Eens zien. Kat, hond, paard...schaap... nee, dat eten kan niet, hoor."

• Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band (Reprise)

YN: "Deze beat klinkt altijd zó goed." SF: Deze is heel haastig nog opgenomen, als laatste. McCartney moest een vliegtuig naar Amerika halen." YN: "De plaat kan wel echt zo'n uptempo-liedje gebruiken, hoor. DN: "Het is veel strakker. Door die drums, die kick. Heel stevig allemaal. In álle opzichten een betere mix."

A Day in the Life

Fens verzucht, wanneer de akoestische gitaar begint: "Dit is toch wel één van de allerbeste nummers ... allertijden", vult Nomden resoluut aan. YN: "Als ik dit opnieuw zou moeten mixen, zou ik écht heel zenuwachtig worden."

En dan, het slotakkoord, die vijfdubbele piano: "Woooo. Ja. Dit komt wel binnen. Heel mooi."

Na afloop, eensgezind: wát een geweldige plaat blijft dit toch. Hoewel Beatles-fans misschien zullen kiezen voor 'Abbey Road', 'Revolver', of 'Rubber Soul', kan dit zorgen voor een rehabilitatie van Pepper, denkt Fens. "Het collage-achtige is minder geworden. We horen nu echt een band. Om in mijn eigen vakgebied te blijven – het is alsof de plafondschildering van de Sixtijnse Kapel is schoongemaakt. Het is veel helderder, waardoor je veel meer details ziet. Ik was van tevoren bang dat het allemaal vooral harder zou zijn, maar gelukkig, dit is echt mooi."

Nomden denkt dat ook andere late Beatles-platen als 'The White Album' en 'Abbey Road' baat zouden hebben bij een remix. En dat is absoluut geen heiligschennis, meent hij. "Er zijn geen dingen bijgeschilderd. Het is opnieuw in de juiste balans gezet. Ik hoor gelukkig geen drastische veranderingen."

Tot slot: wat maakt deze plaat nou zo goed? Als tijdsdocument, aan de ene kant, met alle psychedelica die in juni 1967 de summer of love aftrapte. Maar ook omdat hij een halve eeuw na verschijning absoluut niet gedateerd aanvoelt. Zeker niet in deze versie. Nomden: "Dat komt vooral doordat The Beatles niet zo gewichtig deden over hun muziek. Ze hadden gewoon lol. Ze wilden nieuwe dingen doen. En dit was de tijd dat alles nog vernieuwd kon worden. Dat maakt Pepper zo sterk: niks klinkt normaal."

Giles Martin

Giles Martin krijgt de vraag vaker, maar de Brit noemt hem volkomen terecht. Was het wel nodig om het legendarische 'Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band' opnieuw af te mixen? "In 1967 is er heel weinig aandacht gegeven aan de stereomix. Alles was mono. Stereo werd gezien als een modedingetje, zoals we nu naar surround kijken. The Beatles waren zelf niet eens aanwezig toen mijn vader zich over de stereomix boog. Je hoort dat vooral bij 'Lucy in the Sky With Diamonds', of 'She's Leaving Home': het magische van de monomix ontbreekt in de stereoversie."

Meer dan een jaar knutselde Giles Martin (47), zoon van de vorig jaar overleden Beatles-producer George Martin, aan de ruwe tapes van de Pepper-sessies. Met als resultaat dat de fab four nu klinken alsof ze vorige week in de studio hebben gezeten.

Aanvankelijk vond Martin dat je van dat heilige Beatles-materiaal moest afblijven, vertelt hij telefonisch vanuit Londen. "Maar toen mijn vader me tien jaar geleden vroeg te helpen met 'Love', de soundtrack voor bij de Cirque du Soleil-show, kwamen we erachter dat die nummers oprecht verbeterd konden worden met de techniek van nu."

Zo werd er in 1967 opgenomen met viersporenrecorders. Zaten die vier vol, dan werden ze naar één spoor samengevoegd om ruimte maken voor nieuwe lagen. Bij elke samenvoeging kwam er meer ruis op het geluid. Martin digitaliseerde alle oude tapes, en op de computer is dat samenvoegen niet meer nodig.

Martin denkt dat vooral Pepper deze behandeling verdient omdat de muziek maar niet oud lijkt te worden. "Dit album is als een foto. De band is gevangen hoe ze toen waren, eind 1966, begin 1967. Er zijn de wildste verhalen over Sgt. Pepper ontstaan, alsof het aan de wereld is geschonken door een bende huppelende, magische eenhoorns. Nee, dit is het verhaal van vier jongens in een opnamestudio, op het hoogtepunt van hun creatieve kunnen."

Nerveus was hij, ja, maar nooit bang, voor de reacties vanuit de fanatieke beatles-gemeenschap. "Ik weet het, waar haal ik het lef vandaan om met mijn vingers aan deze muziek te zitten? Ik ben me uiterst bewust van het enorme privilege om zo veel tijd met deze muziek te mogen doorbrengen. En ik ben me ook bewust van de verantwoordelijkheid. Ik wil daarom het beste afleveren dat mogelijk is."

Zonder goedkeuring van Paul McCartney of Ringo Starr was deze versie nooit uitgebracht, zegt Martin. "McCartney kwam langs, in de studio. We hebben de mix samen doorgeluisterd. Hij keek me grijnzend aan en zei, 'we waren eigenlijk best een goede band, nietwaar, Giles?'"

Drie nieuwe gedaanten

Vandaag verschijnt de nieuw afgemixte 'Sgt. Pepper Lonely Hearts Club Band', in drie gedaanten. Als dubbel-cd, met de nieuwe mix, boekwerkje en extra cd met 'outtakes' van het opnameproces. Als deluxe vinyl-versie. En als superdeluxe boxset: met vier cd's, nog meer outtakes, dvd, bluray en een uitgebreid boekwerk.

Donderdag 1 juni staan The Analogues in de Ziggo Dome met hun versie van Sgt. Pepper: die dag is het precies vijftig jaar geleden dat de plaat verscheen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden