Lijken in de boekenkast

Wat lees je nou graag voor jezelf, vroegen we aan onze critici, bij wijze van tip ook voor u. Deze week verklaart Vrouwkje Tuinman haar liefde voor boeken die de dood praktisch bezien.

Rond de acht moet ik zijn geweest toen mijn moeder een exemplaar bemachtigde van 'Hoe kwamen zij aan hun einde?'. In dit boek beschrijft het echtpaar Norman en Betty Donaldson de laatste uren, woorden en rustplaatsen van een paar honderd mij toen nog totaal onbekende mensen. Van Cleopatra tot James Dean, mijn eerste kennismaking met hen was post-mortem. Vooral de fascinerende zwart-witplaatjes van sommige lijken zorgden ervoor dat ik het boek steeds weer uit de kast trok. Achteraf gezien zag je er helemaal niet zoveel op, maar ze spraken enorm tot de verbeelding. Het absolute hoogtepunt was een dode Benito Mussolini.

Inmiddels is Magere Hein te vaak langsgekomen bij mensen die ik daadwerkelijk ken. Het overlijden van mijn beste vriend, begin 2009, was het startpunt voor een bijna dwangmatig lezen van alles op het gebied van dood en rouw. Zelfhulpboeken en historische verhandelingen, maar ook bloedserieuze verkenningen van het mogelijke hiernamaals. Inmiddels heb ik een leuke eigen bibliotheek aangelegd, met als nieuwste aanwinst een boek over meestal Victoriaanse rouwjuwelen, gemaakt van haar van de betreurde. Als je echtgenote stierf, kon je haar met een horlogeketting, gevlochten van haar donkere krullen, toch altijd meedragen.

Mijn favoriete genre binnen het genre beschrijft de praktische omgang met de dood. Het absoluut leukste én informatiefste boek dat ik op dit gebied gelezen heb is geschreven door de Amerikaanse journaliste Mary Roach. In 'Rigor Mortis' (alleen nog nieuw verkrijgbaar in het Engels: 'Stiff') schetst zij de lotgevallen van het menselijk lijk door de eeuwen heen. Lichamen werden gebruikt als proefkonijn voor de ontwikkeling van de guillotine. Lichamen werden uit graven gestolen en verkocht aan medisch studenten. Lichamen werden minder en meer succesvol geconserveerd. Lichamen werden (en worden!) gebruikt om wapentuig te testen.

Roach bezocht voor het boek allerlei plaatsen waar je liever over leest dan er zelf heen te gaan. Mortuaria, snijzalen, maar ook de roemruchte 'body farm' in Tennessee, waar vrijwilligers na hun overlijden in bomen worden gehangen, in kofferbakken worden gepropt en in kliko's in de brandende zon worden gezet - alles ten behoeve van de forensische wetenschap.

Ze schrijft er uiterst nuchter over, zonder haar vermogen tot verbazing te verliezen. Die combinatie is de reden dat je niet kunt stoppen met lezen - ook niet nadat 'Rigor Mortis' uitgelezen is: Roach geeft continu aanknopingspunten om er nog eens een ander boek bij te pakken, en nog een, en nog een. Ik vrees dat het onderwerp me gaat bezighouden tot de dood erop volgt.

Norman en Betty Donaldson: Hoe kwamen zij aan hun einde? Bigot & Van Rossum; 288 blz. euro 10,90

Mary Roach & Shelly Frasier: Stiff. The curious lives of human cadavers Penguin; 304 blz. euro 11,80

Bess Lovejoy: Rest in Pieces. The curious fates of famous corpses

SIMON & SCHUSTER; 352 BLZ. euro 16,64

Schrijfster Bess Lovejoy (zijn het vooral vrouwen die in dit genre uitblinken?) gaat met 'Rest in Pieces' verder waar het echtpaar Donaldson ophield. In korte, puntige hoofdstukjes beschrijft ze de avonturen van lichamen na hun dood. Heiligen, criminelen en politiek leiders, ze zijn in stukjes verdeeld, opgezet, gestolen, ontvoerd of misschien zelfs helemaal niet dood.

Michael Paterniti: De hersenen van Einstein

ATLAS; 239 BLZ. euro 10,95

Journalist Michael Paterniti maakt een bizarre roadtrip met naast hem in de auto de 84-jarige patholoog-anatoom Thomas Harvey, en achterin de hersenen van Albert Einstein. Die zijn decennia eerder bij sectie verwijderd, zonder toestemming van de familie trouwens, en de arts heeft zich voorgenomen de plakjes weefsel vóór zijn eigen dood terug te geven aan Einsteins kleindochter. Gedurende het reisverslag vertelt Paterniti over Einstein, geeft hij een oncon-ventionele inkijk in de medische wetenschap en speelt voortdurend de vraag mee: heeft wat in die tupperwaredoos ronddobbert nog iets met Einstein te maken?

Rebecca Skloot: The Immortal Life of Henriette Lacks

PAN MACMILLAN; 384 BLZ. euro 12,42

'Nooit iemand kwaad doen' is onderdeel van de eed die iedere medicus aflegt. In het geval van Henrietta Lacks is dat niet helemaal gelukt, om het zachtjes te zeggen. Deze jonge, zwarte vrouw dacht behandeld te worden voor haar baarmoederhals-kanker, maar werd (zoals heel veel Afro-Amerikanen, zo toont schrijfster Rebecca Skloot aan) vooral gezien als een levend studieobject. Zonder dat ze ervan wist werden haar tumorcellen opgekweekt en over laboratoria verspreid. Henrietta stierf in 1951. Pas tientallen jaren later kwam uit dat haar cellen over de hele wereld gebruikt werden om ziektes te onderzoeken. Skloot verdiepte zich tien jaar in het geval. Haar boek 'The Immortal Life of Henrietta Lacks' is een biografie van een vrouw die door alle partijen anoniem werd gehouden, en ruim zestig jaar na haar dood nog altijd, in vele reageerbuisjes en pipetjes, springlevend is.

Vrouwkje Tuinman (1974) publiceerde romans en dichtbundels, waarvan 'Sanatorium' de meest recente is. Momenteel werkt ze aan de roman 'Afscheidstournee', die in september verschijnt bij uitgeverij Cossee. Daarnaast schrijft ze teksten voor muziektheater en artikelen, columns en recensies voor onder meer Trouw en Opzij.

Mijn nieuwste aanwinst: een boek over Victoriaanse rouwjuwelen, gemaakt van het haar van de betreurde

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden