Liever op de brommer in Vietnam dan een auto met chauffeur

Van hulporganisaties als Unicef en Terre de Hommes moet hij niets hebben. Dat vindt hij logge, onpraktische instituten. Adrie van Gelderen runt in Hanoi een eigen 'ontwikkelingsbedrijf'. “Ik bied direct hulp en kijk niet eerst of een project wel in mijn statuten past.”

COR HOSPES

Sinds drie jaar woont Adrie van Gelderen in Hanoi. Hij is managing director van de onderneming Affiliate, die zich bezighoudt met ontwikkelingsprojecten op vooral onderwijsgebied. Hij heeft er bewust voor gekozen Affiliate als bedrijf en niet als ontwikkelingsorganisatie te afficheren. “Zo gauw mensen hier het woord 'ontwikkelingswerk- of noodhulporganisatie' horen, denken ze aan misbruik van geld. 'Bedrijf' klinkt commercieel en heeft daardoor een positievere uitstraling.”

Van Gelderen zelf heeft ook geen hoge pet op van grote hulporganisaties. “Ik snap niet dat een vertegenwoordiger van zo'n organisatie hier in een huis woont dat 12 000 dollar opbrengt op de vrije markt. Zonde van al dat ontwikkelingsgeld. Ik heb niet eens een auto, vind ik te duur. Ik rijd op een brommer. Een cadeautje van een kennis en sneller dan een fiets.”

Van Gelderen (45) was vroeger docent Engels. Jarenlang gaf hij les “op een mooie school met mooie jongeren uit Aerdenhout, Heemstede en Bennebroek”, totdat de consul-generaal van Hongkong vroeg of hij als vrijwilliger wilde lesgeven in een kamp met Vietnamese bootvluchtelingen. Dat leek hem wel wat. En zo vertrok hij in 1987 met onbetaald verlof naar de Britse kroonkolonie.

Als een van de weinige ervaren docenten met een eerstegraads bevoegdheid werd hem gevraagd, of hij voor alle vluchtelingenkampen, negen in de stad en één op de Filippijnen, een compleet onderwijssyteem wilde opzetten. Hierop nam Van Gelderen ontslag in Heemstede, en na vijf jaar had hij ruim 800 mensen onder zijn hoede. “Ik had een auto met chauffeur en droeg zelfs jasje-dasje. Erger: ik zat alleen nog maar op kantoor. Ik moest weg.”

Vanuit Hongkong zocht Van Gelderen contact met een grote hulporganisatie. Of hij in Vietnam, want dat land had zijn hart intussen gewonnen, niet een herintegratieproject kon opzetten voor ontheemde minderjarigen: zwervers, straatkinderen, weesjes. Dat kon, en zo toog hij naar Hanoi om de haalbaarheid van zijn plan te onderzoeken. Daar bleek dat er al genoeg van dergelijke projecten waren. Daarom besloot hij zijn plan een meer algemeen karakter te geven: het opzetten van scholen voor kansloze jongeren uit arme buurten, en nu eens niet in de grote steden.

“Steden als Saigon, Haiphong en Hanoi redden zich op den duur wel. Daar zitten inmiddels zoveel ondernemingen, die moeten binnenkort maar eens hun steentje bijdragen aan ontwikkelingsprojecten.” De hulporganisatie gaf geen groen licht. Daarop besloot Van Gelderen zijn idee zelf uit te voeren en Affiliate was geboren. Naast zijn huiskamer bevindt zich de kantoorruimte, in een straatje vlakbij de ambassadewijk, waar ook de meeste ontwikkelingsorganisaties huizen. “Mijn voordeur staat altijd open. Ik ben voor iedereen bereikbaar.”

In Hué is het eerste bedrijfssucces van Affiliate te bewonderen: een dorpshuis, midden in een arme wijk. Het fraai vormgegeven gebouw biedt overdag ook plaats aan een middelbare school, waar 750 leerlingen tussen de negen en veertien jaar onderwijs volgen. Eigenlijk deed Van Gelderen in Hué in opdracht van een andere instantie slechts onderzoek naar een mogelijk onderwijsproject. Maar nadat het Volkscomité van de stad de bouw van een dorpshuis opperde en de oorspronkelijke geldschieter afhaakte, raakte hij nauwer bij het plan betrokken. “Wij hebben het vervolgens aangeboden aan een bevriende relatie, die anoniem wenst te blijven, en die het hele project heeft betaald. Al eerder ondersteunde hij met 600 000 dollar programma's ten bate van Vietnamese vluchtelingen en asielzoekers. Op dit moment coördineren we voor hem een scholarship foundation voor zo'n tien studenten, die van dat geld in Vietnam een academische studie kunnen volgen.”

Affiliate doet meer. Zo financiert het mede, met 20 000 dollar, een beroepsopleidingcentrum in een district vlak buiten Hanoi - een initiatief van het Vietnamese ministerie van arbeid, oorlogsinvaliden en sociale zaken, waaronder Affiliate valt. In het centrum krijgen thuisloze jongeren les in praktische vakken. Ze leren een beroep en dat vergroot hun kansen op de arbeidsmarkt. Zo maken ze onder meer speeltuinattributen: draaimolens, klimrekken. “Binnenkort hopen we daarmee een eerste speeltuin te kunnen inrichten. Maar de ambtelijke molen draait hier tergend langzaam. Na anderhalf jaar ben je nog niks verder. Uiteraard kan ik smeergeld aanbieden. Maar dat zou betekenen, dat ik voor de rest van mijn leven beïnvloedbaar ben.”

Geld voor zijn projecten krijgt Van Gelderen van bedrijven en particulieren. Van de Nederlandse ambassade ontving Affiliate vorig jaar 8 000 dollar. Uit Nederland komen veel giften van kleine organisaties, variërend van de Rotaryclub uit Eindhoven tot de Stichting eerlijk delen. Affiliate gebruikt eveneens eigen kapitaal, verdiend met advieswerk op het terrein van onderwijs en welzijn. De meeste klanten zijn buitenlandse ondernemingen, gevestigd in Hongkong. “Ze weten dat we ons voor dat werk goed laten betalen en winst maken om non-profit activiteiten te ontplooien. Sterker, ze waarderen dat. Zo laten ook zij zien, dat ze niet alleen uit winstbejag in Vietnam investeren, maar wel degelijk oog hebben voor de problemen van het land.”

Tot op heden deed Van Gelderen bewust geen beroep op overheidssubsidies. In zijn opzet is een minimale bureaucratie essentieel. “En dan moet je niet verstrikt raken in een subsideologische papierwinkel van nationale of internationale overheden. Dan ben je meer geld kwijt aan aanvragen, controle en rapportage dan aan je project. En dat kan nooit de bedoeling van ontwikkelingshulp zijn.”

Een onderdeel van Affiliate vormt het zogeheten Friend & Relation Fonds, waartoe zijn tante Toos uit Leidschendam min of meer de eerste stoot gaf. “Een dametje van 80 en zo arm als een straatkat.” Op een middag moest hij bij haar komen: 'Adrie, wat je in Vietnam doet, vind ik zo fantastisch. Hier heb je vijftig gulden'. Niet direct de hoofdprijs in de staatsloterij, maar het was de eerste keer in haar leven, dat zijn tante zo'n bedrag weggaf. “Dat zette mij aan het denken. Wie weet waren er meer mensen die sympathie voor mijn aanpak hadden en daarom geld wilden overmaken. Speciaal voor hen heb ik het Friend & Relation Fonds gesticht.”

Een gouden greep. Ieder jaar besteedt hij minimaal duizend dollar van het fonds aan verschillende kleine projecten. Zoals onlangs: tien rolstoelen voor meervoudig gehandicapten. “Zo kunnen die kinderen bij hun ouders blijven wonen en hoeven ze niet naar die naargeestige regeringsinstituten te verhuizen.” Eén rolstoel ging naar een jongen uit Haiphong, die juist een ernstig verkeersongeluk had gehad. “Kun je nagaan: de eerste rolstoel in een stad van 1,5 miljoen inwoners.”

Van Gelderen houdt zijn zaak vooral overeind door zichzelf niet op de loonlijst te plaatsen. “Nee”, schatert hij, “ik ben geen idealist. Ik zie mijzelf eerder als een realist. En zo iemand kunnen ze hier goed gebruiken, omdat realisme in de praktijk van de hulpverlening nu eenmaal meer zoden aan de dijk zet. Daarbij, ik hou van dit land, van dit volk, en ik kan hier als onderwijsspecialist beter uit de voeten dan in een gestructureerde maatschappij als Nederland.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden