'Liever onwetend in de valse hemel'

Kritische roman over hedendaags China circuleerde maandenlang op internet voordat de censuur ingreep

INTERVIEW | SYBILLA CLAUS

Het is maar één van de vragen die de Chinese auteur Chan Koonchung opwerpt in zijn nieuwe roman 'De vette jaren': Wil je leven in de eerlijke hel van vroeger of de valse hemel van nu? "Ik zou er waarschijnlijk zelf voor kiezen in het valse paradijs te wonen", zegt Chan in zijn Amsterdamse hotel. "Want in een totalitaire economie van tekorten weet je permanent hoeveel dingen je mist. Dan maar liever negentig procent vrijheid, materieel geluk en niet weten wat voor rottigheid er gaande is."

In 'De vette jaren' is het 2011. Iedereen in booming China is gelukkig en bevolkt zo de valse hemel, oftewel de welvarende dictatuur. Bijna iedereen, want bij sommigen werkt de geluksdrug niet die de Partij de bevolking heeft toegediend.

Chan Koonchung werkt zijn karakters goed uit: de dissidente die op zoek gaat naar de waarheid en haar zoon die het liefst bij een propaganda-afdeling werkt. De partijbons, en de schrijver 'Oude Chen' die observeert en geniet van de harmonie en zijn groene thee-latte. Tegen zijn zin wordt 'Oude Chen' meegetrokken in de zoektocht van dissidenten. Want wie wil er nou zijn gevoel van gelukzaligheid kwijt?

Het is uitzonderlijk, want gevaarlijk, dat een Chinese auteur het waagt over het huidige China te schrijven. Populair zijn verhalen over liefde, science fiction en vechtkunsten. Literair werk blijft doorgaans steken in het (recente) verleden. "Als je over het nu schrijft moet je dat via een grote omweg doen. Zo is alles over de Tiananmenopstand in 1989 verboden. Maar ik ben geen activist, en heb een paspoort van Hongkong, dat scheelt", zegt Chan die in Peking woont.

Toen 'De vette jaren' in 2009 in Hongkong en Taiwan uitkwam, werd het al snel door piraten op internet gezet, zoals gebruikelijk in China. "Bij het omzetten naar vasteland Chinees dat simpeler karakters heeft, maakten ze zoveel fouten, dat ik in 2010 zelf een gecorrigeerde versie leverde aan een internetactivist." Chan denkt dat zijn boek in China veel meer gelezen is dan de 20.000 exemplaren die hij in Hongkong en Taiwan verkocht. "Kopieën worden daar meer gedeeld."

Maandenlang circuleerde het boek op internet, zonder dat de censuur ingreep. Hoe kan dat? De schrijver legt het fenomeen 'nog even optrekken als het licht op oranje springt' uit: "In recencies beschrijven dappere journalisten kritische boeken zonder de aandacht van de censuur te trekken. Ze schreven in mijn geval 'dat iedereen het boek moet lezen' zonder te veel op de inhoud in te gaan. Of ze verwezen naar '1984' van George Orwell, codetaal voor een kritisch boek." Dat gaat een tijd goed, tot ineens 'rood licht' wordt gegeven. "De titel was ook té positief om direct kritiek te vermoeden natuurlijk. Schrijven in China is als spelen met een wilde kat. Je weet nooit wanneer die uithaalt."

Is dat Chinese vergeten van de onderdrukking, de 'valse hemel' waar de Communistische Partij naar streeft, nu vergeten of niet weten? "Allebei. Vergeten is menselijk, dat heb je in elke generatie. Specifiek Chinees is de enorme kenniskloof tussen de generaties. Jonge redacteuren zijn zó gewend aan downloaden. Het komt voor dat zij foto's plaatsen - zelfs in grote dagbladen - van het Tiananmenplein in 1989 omdat ze geen idee hebben wat er toen gebeurd is."

Het is die bloedige studentenopstand in Peking, waarnaar de verloren maand in 'De vette jaren' verwijst. "De Partij is geslaagd in haar opzet. Zij zal haar macht nooit opgeven, en de welvaart gebruiken om haar legitimiteit te bewijzen. Wie de valse hemel niet accepteert, krijgt het moeilijk."

Chan Koonchung
Chan Koonchung (59) is geboren in Shanghai en groeide op in Hongkong, waar hij tot zijn 40ste woonde. Hij heeft ruim tien boeken gepubliceerd. In 1976 richtte hij het tijdschrift City op. Ook produceerde hij tien films in Hongkong en drie in de VS. "In 2000 verkaste ik naar Peking. De opkomst van China is hét drama van deze eeuw. Je moet er zijn om het te snappen. Maar ik heb de literaire markt in China opgegeven, anders ga je jezelf censureren. Daarom is 'De vette jaren' gepubliceerd in Hongkong en Taiwan."

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden