Liever niet te lange, zwarte kleding

Gemengd gymmen en geen gebedsruimte op school. Voor de leerlingen van het opgeheven Islamitisch College Amsterdam was hun nieuwe school even wennen. De school zelf is tevreden over de overgestapte leerlingen. 'We hebben ons meer zorgen gemaakt dan nodig was.'

Het is een gekkenhuis in de gymzaal. Een jongen duikt op de grond om zijn oranje pion te verdedigen terwijl de ballen op hem afvliegen. Afgetikte leerlingen moedigen hem vanaf de kant aan. Op de vroege woensdagmorgen gaat het er bloedfanatiek aan toe bij het potje trefbal op het Comenius Lyceum in de Amsterdamse wijk Slotervaart.

Een paar meisjes staan met hoofddoek om in het veld. Dat was op het Islamitisch College Amsterdam wel anders, zegt Sarah (15). Jongens en meisjes gymden daar apart. "Dan droeg ik een short en een hemdje. Nu gym ik met hoofddoek en in lange broek."

Het is een van de dingen waar zij en zo'n vijftig andere schoolgenoten aan moesten wennen toen ze afgelopen zomer noodgedwongen overstapten naar het Comenius Lyceum. Hun oude school, een kilometer verderop, moest sluiten vanwege achterblijvende leerprestaties. De onderwijsinspectie beoordeelde de school als zeer zwak. De geldkraan ging dicht.

Het Comenius Lyceum bood als buurman aan 60 van de circa 150 leerlingen over te nemen. Spijt heeft schooldirecteur Berend Meijer niet. De leerlingen werken volgens hem hard, zijn aardig en soms buitengewoon ambitieus. "We hebben ons meer zorgen gemaakt dan nodig was."

Dat blijkt ook uit de eerste cijfers. In de onderbouw scoren bijna alle leerlingen gemiddeld een voldoende, in de examenklassen staan alleen vijfjes genoteerd voor Frans, biologie en wiskunde. Daar staan achten tegenover voor Engels en economie.

Alleen de prestaties van 4-havo baren Meijer zorgen. Daar zitten de onvoldoendes vooral bij exacte vakken als wis-, natuur- en scheikunde. "Als je nooit het hoofdstuk optellen hebt gehad, loop je vast bij nieuwe stof", stelt Meijer, die met nog anderhalf jaar voor de boeg hoopt de leerlingen voldoende bij te spijkeren. "Als scholieren in de eerste klas beginnen, heb je nog vijf of zes jaar om ze te kneden. Nu hebben we maar twee jaar. Daar heb je nauwelijks meer grip op."

Dat de slagingspercentages van de hele school dit jaar lager uit kunnen pakken door de nieuwe leerlingen, weet Meijer, maar hij ligt er niet van wakker. "Deze leerlingen dreigden op straat te komen staan. Wij hebben onze verantwoordelijkheid genomen." Andere scholen zaten volgens hem niet te wachten op de groep havisten en vwo'ers. "Je haalt toch een stuk orthodoxie binnen waar je rekening mee moet houden. Daar staat niet iedereen om te springen."

Hij doelt op 'de waslijst aan eisen' die hij in 2010 van het Islamitisch College kreeg voorgeschoteld toen duidelijk was dat die school zou sluiten. Gemengd gymmen mocht van het schoolbestuur niet, er moest een gebedsruimte komen en de school had rekening te houden met het moskeebezoek van de leerlingen op vrijdagmiddag.

Meijer, van huis uit theoloog, legde de lijst naast zich neer. "Elke moslim is bij ons welkom, maar ik doe geen concessies aan een speciale groep leerlingen. Dat kan ik niet maken. Een gebedsruimte hebben we niet. Voor niemand. Ook niet voor christelijke kinderen op school."

Een groep ouders was daarna korte tijd van plan hun kinderen thuisonderwijs te geven. Volgens Meijer een 'buitengewoon onverstandig' plan. "Dan help ik mijn zusje thuis wel bij de examens, las ik ergens in de krant. Dat is vragen om moeilijkheden." De minister kondigde direct strengere eisen aan voor lessen thuis. Ook de Amsterdamse onderwijswethouder Lodewijk Asscher was fel tegen de plannen. Met een ouderavond en persoonlijke gesprekken wist hij de vaders en moeders te overtuigen. Ze klopten weer bij Meijer aan. "De populatie van onze school leunt met negentig procent moslims toch het meest aan tegen die van het Islamitisch College", aldus Meijer, die zijn school graag omschrijft als de meest islamvriendelijke van Amsterdam.

Hij voerde gesprekken met alle ouders om er zeker van te zijn dat ze instemden met de identiteit van de school. Daarbij was de studiereis naar Barcelona, verplicht voor vierdeklassers, een heikel punt. Ouders zagen zo'n reis vol verleidingen niet zitten voor hun kind. "Ze probeerden daar onderuit te komen. We moesten als een bok op de haverkist zitten om iedereen mee te krijgen. Dat is gelukt. Het is voor de meesten de eerste keer in hun leven dat ze er alleen op uit gaan."

De leerlingen moeten meedoen, is de boodschap, want de school is niet van plan voor hen een uitzonderingspositie te creëren. "We zeggen niet steeds: jongens, hoe is het met z'n allen?" Welke leerlingen van het Islamitisch College komen, weet Meijer dan ook niet uit zijn hoofd. In de gang zou hij ze niet herkennen.

Alleen de kleding 'verraadt' sommigen, zoals Sarah en klasgenote Khaoula (15). Ze gaan met hoofddoek om naar school en dragen een zwart gewaad tot aan de enkels over hun kleding. "Op het Islamitisch College hadden we de vrijheid om te dragen wat we wilden", zegt Khaoula. "Die vrijheid hebben we hier niet." Ze heeft inmiddels een list verzonnen om onder opmerkingen over haar kleding uit te komen. "Als een leraar voorbij loopt, trek ik mijn jurk snel een stukje op."

"We hebben geen kledingvoorschriften", zegt Meijer, "maar soms maken de kleren een buitengewoon traditionele indruk. Als we zien dat de kleding almaar langer en zwarter wordt, spreken we diegene daar op aan." Dat heeft volgens hem niets met discriminatie te maken. Een leerling met een hanenkam kan ook een opmerking verwachten.

Ook in de sportzaal moet het niet te gortig worden. Vastzetspeldjes zijn daar verboden, evenals te grote, losse hoofddoeken. "Ik wil niet meemaken dat iemand een koprol maakt en een speldje in het hoofd blijft steken", zegt gymleraar Stefan Allers. "Of iemand met haar hoofddoek ergens achter blijft haken en stikt. Sommige leerlingen denken dat we dat zeggen om hun geloof te discrimineren, maar dat is het niet. Het is puur een veiligheidsoverweging."

Toch ervaren leerlingen het wel zo, weet Meijer. "We trappen hen op hun ziel. Ze zitten in de puberteit en zijn sterk bezig met hun identiteit. De kleding is daarbij een symbool. Ze willen nadrukkelijk laten zien dat ze tot de islam behoren. Dat is bewonderenswaardig en goed - een meisje met een kruisje om haar nek is ook prima - maar er zijn grenzen."

Tegen die grenzen lopen Sarah en Khaoula nog wel eens aan, maar inmiddels zeggen ze hun draai op het Comenius gevonden te hebben. Bidden op school kan niet, maar de moskee zit om de hoek. Daar lopen ze in de pauze of in een tussenuur naartoe. Gymmen met de jongens vindt Khaoula ook 'niet zo erg'. Ze is blij dat ze met een groep medeleerlingen is overgestapt. "In je eentje overstappen naar een nieuwe school is enger."

Vorig jaar tekende Khaoula nog een petitie voor behoud van het Islamitisch College. "Ik vond het heel erg dat de school dicht ging. Ik was eraan gehecht en voelde me er op mijn gemak. Docenten hadden altijd tijd om je extra uitleg te geven."

"Docenten gaven er les met hun hart", zegt de 16-jarige Assem, die met een dikke jas aan is aangeschoven. "Maar het schoolbestuur was met de gedachten ergens anders. Het was heel gezellig, maar er werd niet goed lesgegeven. Het laatste halfjaar waren veel docenten afwezig. Lessen vielen uit." Maakt zijn oude school een doorstart, dan zal hij daarom niet terugkeren. "Ik moet ook aan mijn toekomst denken."

Islamitisch College: Opkomst en ondergang

2001 Islamitisch College Amsterdam (ICA) opent haar deuren.

2005 Het ICA telt zo'n 750 leerlingen.

2005 Een docente die weigert met hoofddoek les te geven op het ICA stapt naar de Commissie Gelijke Behandeling en wordt in het gelijk gesteld. De school weigert haar ondanks die uitspraak aan te nemen.

2006De onderwijsinspectie beoordeelt de school als 'zeer zwak'. In het onderzoek 'Trouw Schoolprestaties' komt het ICA als slechtste school uit de bus. De gemeente Amsterdam zet de subsidie stop. Toenmalig onderwijsminister Van der Hoeven wil de school sluiten.

2007 Gemeente en overheid geven de school een laatste kans om het onderwijsniveau op te krikken.

2008 Het aantal leerlingen neemt met 15 procent af.

2010 Marja van Bijsterveldt, dan nog staatssecretaris op onderwijs, zet de subsidie voor het ICA stop. Plannen om te fuseren met de islamitische middelbare school in Rotterdam worden afgekeurd.

2011 De school sluit in de zomer. Ouders van zo'n honderd leerlingen willen thuisonderwijs geven aan hun leerlingen. Wethouder Lodewijk Asscher is daar fel op tegen en nodigt de ouders uit voor een gesprek. Uiteindelijk gaan de meeste leerlingen toch naar een andere school.

2011 De Stichting Islamitisch Onderwijs (SIO) dient bij het ministerie een verzoek in voor een nieuwe islamitische middelbare school die in augustus 2013 haar deuren moet openen. De minister geeft groen licht, want er is in Amsterdam 'voldoende leerling-potentieel'. Gemeente en SIO overleggen nog over kwaliteitsgaranties en huisvesting.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden