Liever het gevoel dan intellectuele wazigheid

Inlichtingen over voorstellingen: tel 020 - 623 59 96

Gelukkig zijn ze in mime-taal geschoold en komen ze tijdens een kennismakingsbijeenkomst met hun expressiviteit een heel eind. Hier en daar blijkt bij een enkeling de talenknobbel toch wat ontwikkeld, zodat in het Engels getolkt wordt. Zo worden taalbarrières overwonnen.

Toch staat de vertegenwoordiger van de Zuidafrikaanse 'zwarte theaterschool in oprichting' (in Zuid-Afrika zijn slechts blanke theaterscholen), die zijn voorstelling al eerder had geïntroduceerd, nog even op om te zeggen dat die in het Engels gespeeld wordt. Maar de Kroatische voorstelling kan ook bekeken worden zonder de taal te kennen, voegt actrice Ivana Boban daar snel aan toe. “Wij spelen in het Kroatisch. Maar omdat we bang waren dat onze ideeën niet goed genoeg zouden overkomen, spelen we korte stukjes in het Engels. In de Kroatische verhalen gooien we er af en toe een steekwoord in het Engels doorheen. De rest komt vanzelf omdat we vanuit ons hart spelen en onze bewegingen veel uitdrukken.” De anderen knikken instemmend en noteren snel plaats en tijd van de laatste voorstelling diezelfde avond van de Kroaten.

Zes studenten van de Akademie voor Dramatische Kunsten uit Zagreb spelen een improvisatiestuk met een Engelse titel:'Things as they stand now'. Zij vertellen ieder een ander levensverhaal, van een gokverslaafde Bosniër op zoek naar nieuw geluk in Zagreb of van een omaatje dat op zoek is naar een humanitaire organisatie die haar kan opvangen. De verhalen komen samen als de acteurs aan het einde van de voorstelling 'de stand van zaken' meedelen. Die bestaat uit oorlog, onbegrip en het onvermogen zich daarover te uiten.

Prachtige maskers spelen een hoofdrol in de voorstelling. In het begin dragen de beweeglijke acteurs neutrale, witte maskers terwijl zij hun angsten uiten en zich afvragen wie ze zijn. De levensverhalen vertellen ze wanneer zij karakteristieke commedia dell'arte-maskers opzetten. “De witte zelfgemaakte maskers bedekken ons hele gezicht”, zegt Ivana Boban (23). “Je ziet niets en moet alles op de tast doen. Omdat alles gericht is op het luisteren, ga je denken en fantaseren over de geluiden. Je ondergaat veel meer en daardoor kun je sommige dingen veel krachtiger zeggen.”

Om de werking uit te proberen, gingen de studenten na het maken van de maskers de straat op. Tastend en wankelend zochten zij zo naar hun diepste gevoelens. “Waar wij echter geen rekening mee hadden gehouden”, zegt Boban, “was dat sommige mensen zich rot schrokken van ons uiterlijk. Zij dachten dat we gewond waren. Het is tenslotte af en toe oorlog bij ons. Toen ze hoorden dat het theater was, waren ze erg opgelucht.”

“Ons idee is dat van masker en contra-masker”, vertelt een ander acteur uit Zagreb, Sasa Buneta (24). “Humor staat tegenover de waarheid van het verdriet. Je kunt dat tegelijkertijd voelen en dat is 'how the things stand now'. Zonder masker vertellen we over herkenbare alledaagse problemen. Daarbij maken we gebruik van onze eigen ervaringen en gevoelens. Je geeft dus iets van je persoonlijkheid prijs, maar je kunt niet alles geven. Het publiek is geen psycholoog. Het is niet onze bedoeling om zielig te doen.” De interesse van de studenten die aan het festival deelnemen voor elkaars voorstellingen en manier van acteren, is groot. Een Zuidamerikaanse studente van de Amsterdamse dansopleiding merkt op dat de scholen uit Zagreb, Zuid-Afrika en Boekarest allemaal te maken hebben met eenzelfde problematiek: het werken onder moeilijke omstandigheden. Weer worden de agenda's gepakt en een discussie over dit onderwerp wordt aan het programma toegevoegd.

Student aan de Amsterdamse toneelschool, Kees Boot (25), is erg benieuwd naar de Kroatische voorstelling. Hij kan die echter niet zien omdat hij op dezelfde tijd met zes mede-leerlingen de eindexamenproduktie 'De Mensenhater' van Molière moet spelen. “Maar ik heb een groot deel van de Zagrebse produktie kunnen zien in de televisiedocumentaire die deze week is uitgezonden. Hun teksten zijn enorm krachtig. Ze tonen hun gevoelens en vertellen over wat ze echt bezighoudt. Een bericht uit de krant over het gat in de ozonlaag, 'dat wordt onze dood', laat de acteurs koud. Natúúrlijk kan je dat niets schelen als je middenin een oorlog zit.”

Dit soort 'duidelijk' theater spreekt Boot aan en als hij iets nieuws moet brengen in het theater ('dat doet ieder aankomend acteur') hoopt hij daar iets mee te kunnen doen. “Ik zou wel wat aan de wazigheid van het huidige toneel willen doen. Ik heb er een hekel aan dat tegenwoordig zo intellectueel wordt gedaan en niet wordt gezegd wat je voelt. Wat iemand ondergaat, dat is pas interessant.”

Boots toekomst is onzeker, want hij heeft nog geen werk kunnen vinden. Toch wil hij absoluut het toneel in, maar hij zou nooit op de knieën gaan voor een baan. “In dat opzicht is 'De Mensenhater' actueel”, zegt hij. “Ik ben het helemaal eens met de hoofdfiguur Alceste. Hij verafschuwt de mensen vanwege hun constante neiging om aardig gevonden te willen worden en iedereen te lijmen, terwijl ze ondertussen schijnheilig zijn. Dit gebeurt elke dag. Bij de opening zag je bijvoorbeeld weer hoe iedereen om de bekende theatermensen heenhangt en bij hen in de gunst wil komen.”

Ook de toekomst van de Kroatische studenten is onzeker. Over het antwoord op de vraag wat zijn 'toekomstwonder' zou zijn - verwijzend naar de titel van de weinig spectaculaire opening van woensdagavond 'Ich weiss, es wird einmal ein Wunder gescheh'n' - hoeft Buneta niet lang na te denken. “Ik wil slechts de mogelijkheid krijgen me te kunnen ontwikkelen. Er is veel traditioneel theater in Zagreb waarvan het niveau niet altijd hoog is. Er is nu echter veel talent, dat een onafhankelijke groep vormt. Zij kan in de toekomst het niveau omhoogbrengen. Ik heb eigenlijk drie wensen: in mooie stukken te kunnen spelen, dat te doen met goede acteurs én met professionele begeleiding. Elk van deze dingen op zich zou al een wonder zijn. Maar pas als meerdere wensen uitkomen, is dat mijn levenswonder.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden