Opinie

Liever geen kerkorgels

Julia Roberts als Elizabeth Gilbert. De actrice is inmiddels zelf hindoe geworden. (Trouw)

In 'Eten, bidden, beminnen' vindt een westerse vrouw in het Oosten spirituele harmonie. Wat heeft ze tegen haar eigen traditie?

Leg alle boeken op elkaar en je krijgt een stapel zo hoog als de weg van Groningen naar Rotterdam lang is: 245 kilometer. 'Eat, Pray, Love' (2006) van Elizabeth Gilbert stond 187 weken in de bestsellerlijst van The New York Times. Totale oplage: zeven miljoen.

De critici lieten weinig heel van de verfilming die dit jaar uitkwam, met Julia Roberts in de hoofdrol. Refrein in de kritiek: 'Eten, bidden, beminnen' is kitsch.

Dat begrip figureerde ook al in de recensies van het boek. Maar dat verklaart niet de immense populariteit van het 'Eat, Pray, Love', en niet alleen bij Oprah Winfrey. In Nederland (en België) zijn er meer dan een half miljoen exemplaren van verkocht, vooral aan vrouwen. Preciezer: aan de vrouwelijke aanhangers van de tweede religie van Nederland: de 'ongebonden spirituelen'.

Wat verklaart Gilberts succes? Haar humor misschien? Als zij in scheiding ligt en Italiaans gaat leren, vraagt een vriend of dat is "omdat je dan, mocht Italië Ethiopië nog eens binnenvallen, en deze keer met succes, kunt opscheppen dat je een taal spreekt die wel in twéé landen wordt gesproken?"

Belangrijker is waarschijnlijk dat Gilbert de belofte inlost van de ondertitel: 'De zoektocht van een vrouw', en dat die queeste de vorm aanneemt van een reis vol heerlijke Italiaanse hapjes, meditatie in een Indiase ashram en een lekkere man op schitterend Bali.
Dat werkt aanstekelijk. Bestond in Ubud op Bali al voordat Gilbert er neerstreek een lucratieve handel in spirituele harmonie, nu is het volgens Die Welt een pelgrimsoord voor vrouwen die, laptopje mee, hun eigen spirituele reis notuleren. Er zijn wachttijden voor Haar restaurant, je kunt er Haar medicijnman ontmoeten, die zich uit welbegrepen eigenbelang precies houdt aan de wijze waarop hij vanaf pagina 313 in Het Boek wordt beschreven - en daar, heel westers, dit jaar een burn-out door opliep. Als het dorp al geen kitsch was dan is het dat nu wel. De medicijnman koeterwaalt: "Ik denk godsdiensten bijna allemaal hetzelfde." Dus mediteert Elizabeth Gilbert 's morgens op z'n Indaas, 's avonds op z'n Balinees.

Daarmee staat ze in een traditie: die van de oosterse renaissance van de sixties en seventies. Harvey Cox schreef meer dan dertig jaar geleden in 'Oostwaarts' wat hele volksstammen westerlingen bezielde door hun zoektocht na te doen. "Ik las niet alleen over zen, ik 'zat'. Stond op mijn hoofd, ademde in en uit met yogaleraren, mediteerde met Tibetaanse boeddhisten."

Dat overtuigde Cox ervan dat de oosterse praktijken een 'voordien onopgemerkt gat vulden'. En dat de westerse beoefenaars ervan niet echt wat afwisten van, zeg, het hindoeïsme. Of, om bij 'Eat, Pray, Love' te blijven: is hoofdrolspeelster Julia Roberts - die na de opnamen hindoeïst werd - er goed van op de hoogte?

Een hindoehoogleraar sneerde: "Ik respecteer haar beslissing - maar ik vraag me af: bij welke kaste gaat ze nu horen?"

Van dat soort vragen heeft Gilbert geen last. Haar medicijnman vertelt haar dat er 'vele manieren zijn om God te vinden, maar de meeste zijn te ingewikkeld voor westerlingen'. Hij leert haar een 'gemakkelijke meditatietechniek'.

Dat is het fijne van oosterse godsdiensten à la Gilbert: ze zijn de couleur locale voor een exotische aflevering van 'Sex in The City', met yoga in plaats van Manolo Blahnik-schoenen. Als het maar niet christelijk is. Dat is de biografie van Gilbert wel: ze is 'cultureel christen' - met calvinistische trekken. Maar vooral niet 'theologisch christen', want daar zitten onprettige kanten aan. Ze heeft liever wierook en klankschaal dan kerkorgel en spruiten.

Gilbert kiest voor een zelfgebreide lifestyle; het origineel is vervangen door een samenraapsel. Daarmee gaat ze wel erg makkelijk voorbij aan wat haar als westerse vrouw in oosterse godsdiensten tegen de borst moet stuiten. Zo zijn Aziatische religies vaak vrouwonvriendelijker dan Old School-volgelingen van Jezus en kennen boeddhisten een dogmatisme en een godsgeloof waarvan een doorsnee spiri-ietsist moet huiveren.

Het miljoenenpubliek van Gilbert maalt er niet om. Zij laven zich aan een hoopvol happy ending.

"Ik ben gelukkig en in balans. Wat - ik geef het toe! - een bijna belachelijk sprookjesachtig einde aan dit verhaal is. Ik heb zelf mijn redding bewerkstelligd."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden