Liever geen invloed op keuze burgemeester dan schijn van invloed

Eindhoven is de laatste gemeente die met subsidie van het Rijk een burgemeestersreferendum houdt. Minister van binnenlandse zaken Ter Horst heeft halverwege vorig jaar laten weten dat ze na Eindhoven deze steun zou beëindigen. Dat is consequent. Het kabinet zet in op herstel van de kroonbenoeming en heeft daarmee een duidelijke keuze gemaakt. En niet alleen het kabinet. In Utrecht bedankten de inwoners enkele maanden terug voor deze vorm van inspraak door massaal thuis te blijven. Het referendum had in die zin dus toch nog een heldere uitkomst: liever geen invloed dan de illusie van invloed.

Een van de adagia van een verre voorganger van Ter Horst, de katholieke politicus Beel, was: beter een verkeerde keuze dan geen keuze. Het burgemeestersreferendum illustreert het gelijk van die politieke wijsheid. Het is vlees noch vis. Misschien is dat nog iets te positief gezegd. Het referendum is ook een geforceerde poging de benoemde burgemeester nog de schijn van directe verkiezing te geven. Hoe dan ook is het de ongelukkige uitkomst van veertig jaar discussie over de burgemeesterskeuze, misschien wel het slechtst denkbare compromis tussen de verschillende vormen.

Politieke compromissen zijn eerbaar, maar die eerbaarheid houdt op waar de onzedelijkheid begint. Dat is hier het geval. De burgers mogen wel een voorkeur uitspreken, maar de politici hebben zowel het eerste woord, bij de selectie en beoordeling van kandidaten, als het laatste woord, bij de benoeming. Dat is goed verdedigbaar, maar laat dat dan ook duidelijk zijn en wek niet de schijn van het tegendeel. Mooi dus dat het kabinet met zijn uitgesproken keuze voor de kroonbenoeming in de geest van Beel wenst te opereren.

Hoe die inzet zal uitpakken, is echter minder helder. Ter Horst (PvdA) prijst wel de zegeningen van de kroonbenoeming, waaraan het ambt in haar ogen een zekere magie ontleent, maar in de praktijk van de laatste veertig jaar heeft de gemeenteraad daarop een zeer grote invloed gekregen. Niet alle gemeenteraden; in de grote steden is de burgemeesterskeuze altijd een ’Haagse zaak’ gebleven, het resultaat van nationale politieke verhoudingen en afspraken. De vraag is of Ter Horst van plan is van die uitzondering stilaan weer regel te maken.

Die helderheid is des te meer gewenst na haar abrupte omslag als PvdA-politica van de gekozen naar de benoemde burgemeester. Zulke onverhoedse bekeringen, waarvan haar partijgenoot Van Thijn eerder in de Eerste Kamer een staaltje liet zien, maken altijd een beetje achterdochtig.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden