Liever geen Amerikaanse vrienden

Peter Carey over problematische betrekkingen tussen Australië en VS

In zijn dertiende roman heeft Peter Carey (1943) de ziekte van Australië nu maar eens tot titel gebombardeerd: amnesie. Wat hij zijn landgenoten al langer verwijt, en waar hij in veel van zijn romans tegen strijdt, is hun vergetelheid over hun eigen geschiedenis.

In het openingshoofdstuk van 'Amnesie' lezen we over de spectaculaire computerhack waarmee de Australische Gaby Baillieux (pseudoniem: Engel) anno 2010 in één klap duizenden gevangenissen ontsloot, niet alleen in eigen land maar ook in de VS (de leverancier van gecomputeriseerde beveiligingssystemen).

En we leren Felix Moore kennen, een vermaarde journalist, die de opdracht krijgt om een biografie van Gabrielle Baillieux te schrijven die haar mogelijk kan redden van uitlevering aan de Verenigde Staten. Daarmee verwijst Carey subtiel naar de recente Wikileaks-affaire waarin de Australiër Julian Assange een sleutelrol vervulde, maar hij wil vooral de vinger leggen op eerdere schandalen in de verhouding tussen de VS en Australië. In het bijzonder de CIA-machinaties anno 1975 die de val veroorzaakten van de uiterst progressieve regering die niet langer aan de leiband van de Amerikanen wilde lopen (de veroordeling van het Vietnambeleid kreeg concreet gestalte in de terugtrekking van Australische soldaten).

"Natuurlijk waren we naïef", analyseert Moore. "We dachten nog steeds dat de Amerikanen onze vrienden en bondgenoten waren. Natuurlijk hadden we kritiek op hen. Waarom niet? We hielden toch van hen. We zongen hun liedjes. Zij hadden ons van de Japanners gered. Wij offerden de levens van onze zonen op in Korea, daarna in Vietnam. Het kwam nooit bij ons op dat ze onze democratie de nek om zouden draaien. Dus toen dat, open en bloot, gebeurde, vergaten we het meteen."

Voor hem kan de bevrijdingsactie van Gaby niet los gezien worden van dit bedrog. Hier werd een openstaande rekening vereffend. En hij haalt nog een andere vergeten gebeurtenis onder het stof vandaan: de Slag van Brisbane in 1942, toen er doden vielen bij gevechten tussen Australiërs en Amerikaanse soldaten die ervan beschuldigd werden de lokale meisjes voor zich op te eisen.

Rond deze historische feiten heeft Carey zijn roman gesponnen. Zo laat hij Gaby geboren worden op 11 november 1975, de dag dat de toenmalige regering ten val kwam. En hij vertelt hoe haar grootmoeder in 1942 verkracht werd door de Amerikaanse kapitein Baillieux. Om de intrige verder te kruiden, onthult hij hoe hij in zijn studiejaren vol bewondering en aanbidding was voor haar beeldschone moeder Celine ('prachtige jukbeenderen, een soort gestructureerde schoonheid die zelfs immuun is voor honderd jaar Gauloises roken').

In het eerste deel van de roman weet Carey de belofte nog wel waar te maken. Dan krijgen we het verhaal gepresenteerd vanuit het perspectief van Felix Moore. Als we hem leren kennen is hij down & out: zijn reputatie als journalist is beschadigd door een veroordeling wegens smaad, bij het verbranden van zijn gewraakte boek steekt hij per ongeluk zijn huis in de fik, voor zijn vrouw de laatste druppel. Eenzaam en ontheemd, ondersteund door drank en speed, zet hij zich aan zijn opdracht, op geisoleerde locaties die zijn ontreddering voeden en hem naar de rand van de waanzin voeren (een hoogtevreesflat in Melbourne, een primitieve hut op een onbewoond eiland). Dan weet Carey de surrealistische magie op te roepen die we kennen uit zijn betere werk.

Het tweede deel van de roman is een collage van ongebreidelde getuigenissen die een beeld schetsen van de opgroeiende Gaby, een verwaarloosd enig kind met een narcistische, alcoholverslaafde moeder en een vader die opgaat in zijn ambities als opportunistisch Labor-politicus, een puber die haar toevlucht zoekt op internet. Hier is de vitaliteit verdampt, en wordt het lezen een vermoeiende bezigheid.

En vraag je je af: waar is de Peter Carey die tot twee keer toe de Man Booker Prize kreeg?

Peter Carey: Amnesie (Amnesia) Vert. Hien Montijn.

De Bezige Bij, 383 blz. euro 21,90

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden