Liever een herenakkoord over quota topvrouwen

(\N) Beeld
(\N)

De ’damesclausule’ voor bestuursfuncties komt er in Nederland zeker aan. Maar ’harde’ quota voor topvrouwen lijken een brug te ver.

Laura van Baars

Het liefst sluiten we in Nederland een gentlemen’s agreement over vrouwen aan de top. Het harde woord ’quotum’ valt slecht bij politici, wetenschappers, werkgevers en vakbonden. „Laten we dat woord bewaren voor harde wetgeving zoals in Noorwegen”, zegt Paul Kalma (PvdA). „Wij hebben het liever over streefcijfers.”

Een wet als in Noorwegen, waarin staat dat veertig procent van de bestuurders en commissarissen vrouw moet zijn, komt er bij voorkeur niet in Nederland. Maar het streven naar zogenoemde damesclausules moet wel op een andere manier vorm krijgen. In Zweden bestaat een niet-wettelijke regeling, met als resultaat dat 28 procent van de bestuurders vrouw is. Groot-Brittannië, Duitsland, België en Denemarken zijn ook met zulke afspraken bezig.

Noorwegen, waar het quotum op 1 januari 2008 behaald moest zijn, voert inmiddels alle ranglijsten voor vrouwenparticipatie aan. Bijna 45 procent van de bestuurders is vrouw. In Nederland is dat ongeveer 13 procent. Dat cijfer zegt niet zoveel over Nederlandse vrouwen aan de top. Van de bestuursters in ons land is bijna zestig procent van buitenlandse afkomst. „Er zitten hier nu eenmaal veel multinationals”, zegt Henk Volberda, hoogleraar sociale innovatie aan de Erasmus Universiteit.

Het vestigingsklimaat voor multinationals is meteen één van de meest in het oog springende verschillen tussen Nederland en Noorwegen. Volberda: „Wat Nederland minder geschikt maakt voor quota dan Noorwegen, is dat maar liefst zestien van de 500 grootste bedrijven ter wereld hier gevestigd zijn. Dat wil je zo houden. Die bedrijven, zoals Unilever, Philips en Shell moet je niet verjagen met absurde eisen aan het bestuur.”

Toch is Volberda voorstander van een ’streefcijfer’. De bedreiging voor het vestigingsklimaat is nu ook weer niet zó groot. Shell heeft bijvoorbeeld drie vrouwelijke commissarissen. „Je moet constateren dat vrouwen in internationale bedrijven vrij goed scoren.”

Bovendien leveren vrouwen in de top volgens onderzoek van adviesbureau McKinsey economisch voordeel op. Bedrijven die gemengd geleid worden, presteren beter dan bedrijven waar alleen mannen de dienst uitmaken. Volberda: „Meer vrouwen betekent meer creativiteit en betere prestaties, dat is het belangrijkste.”

Vrouwen komen niet vanzelf. „Diversiteitsbeleid is de afgelopen twintig jaar vooral lippendienst geweest”, zegt Daphnee Chouchena, adviseur voor vrouwenparticipatie bij Hay Group. „Het heeft er niet toe geleid dat er substantieel meer vrouwen zijn gaan werken.” Uit onderzoek van McKinsey blijkt dat vrouwenparticipatie de komende dertig jaar niet zal toenemen als er niet doeltreffender methoden worden gevonden om vrouwen op de arbeidsmarkt te betrekken. Een quotum wordt daarom door voorstanders als Agnes Jongerius aangemerkt als het enige breekijzer dat verschil zou kunnen maken.

„Een quotum is een afrekenmechanisme”, zegt Chouchena. „En dat kan een voordeel zijn. Maar door alleen een quotum in te stellen als bedrijf ga je wel aan de kern voorbij.” Door dwangmatig vrouwen aan de top te benoemen, is het glazen plafond nog niet doorbroken, blijkt ook uit het McKinsey-onderzoek. Chouchena: „Dat de bedrijfscultuur verandert, is het belangrijkste. Er moet rekening worden gehouden met de zorgtaken van vrouwen én mannen.”

Succesvolle vrouwen passen zich aan aan de mannencultuur. Volberda: „Succesvolle vrouwen leveren veel in op hun privéleven. Meestal hebben ze geen kinderen, terwijl succesvolle mannen vaak een groot gezin hebben.”

„Quota zijn daarom tegelijkertijd een teken van zwakte”, vindt de adviseur. „Managers kunnen zich achter een abstract cijfer verschuilen. Als het niet gehaald wordt, hebben de onwillige vrouwen het gedaan. Als je een manager echter opdraagt om de cultuur in een bedrijf te veranderen, en na een paar jaar zit er nog steeds geen vrouw aan de top, dan kun je hem daarop afrekenen. Daar deinzen veel organisaties voor terug.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden