Liever bij Barend & Van Dorp dan bij Nova

Autoriteiten schuiven graag aan bij de stamtafel van Barend & Van Dorp. Onder het genot van een glaasje wijn en wat borrelnootjes kunnen ze hun verhaal kwijt. De sfeer is vriendelijk, de interviewers stellen niet al te lastige vragen. De kijkers weten de formule te waarderen: het RTL4-programma snoept steeds meer kijkers af van Nova.

Wilfried van der Bles

'Het spitse en intelligente van heel vroeger is verdwenen en heeft plaatsgemaakt voor iets wat Barend en Van Dorp ongetwijfeld humor zullen noemen maar dat in feite neerkomt op een aaneenschakeling van ongeinige kinderlijkheden en of kwajongensachtige branieschopperij. Barend en Van Dorp zijn zichzelf in de loop van de jaren steeds belangrijker gaan maken. Draaide het vroeger in hun uitzendingen om de gasten met wie ze soms wat stekelige, maar altijd intelligente gesprekken hielden, nu draait alles om de heren zelf. Zij staan centraal en de rest is franje.''

Vast het commentaar van een wat zurig uitgevallen tv-criticus die het inmiddels beroemde tv-duo hun recente successen op RTL 4 misgunt. Mis! Het is een observatie uit 1994 van de toenmalige tv-criticus van het Algemeen Dagblad, Hans van Reijsen. Hij becommentarieerde de eerste uitzending na de winterstop van Barend en Van Dorp die toen op RTL 5 een sportprogramma presenteerden. Gast was Ard Schenk, chef de mission van de Nederlandse delegatie naar de Olympische winterspelen. Van Reijsen ergerde zich kennelijk mateloos aan de manier waarop Schenk werd geïnterviewd of liever niet werd geïnterviewd, want hij werd voortdurend onderbroken door - al dan niet flauwe - grappen en ongein, zodat hij aan z'n eigenlijke verhaal niet toe-kwam. Volgens de tv-criticus was het niveau van de andere items niet hoger, zodat hij onontkoombaar tot de conclusie moest komen dat Barend en Van Dorp over hun hoogtepunt heen waren. Dat bleek volgens hem ook wel uit de kijkcijfers die waren gedaald van tien naar drie procent. ,,En die lage score is heus niet alleen een gevolg van de plaatsing op RTL 5. Die heeft alles te maken eet vorm en inhoud van het programma.''

Jammer voor deze criticus, maar met zijn voorspelling dat Barend en Van Dorp hun gloriejaren hadden gehad, zat hij er, achteraf gezien, gruwelijk naast. Die jaren zijn vermoedelijk nu net begonnen. En uitgerekend de stijl waar die AD-criticus zich zo aan ergerde, is hét handelsmerk geworden van Barend & Van Dorp, de basis van hun huidige succes. De informele sfeer van hun programma, het stamtafel-idee met glaasje wijn en borrelnootjes, het ouwe-jongens-krentenbrood, de grappen en grollen en ook de ongein: eerst de Oranje-telefoon, waarbij bekende Nederlanders werden gebeld om de verlovingsdatum van M xima en Willem-Alexander te voorspellen, nu de 'M xima-één-minuut', waarbij heel gewone mensen M xima met een liedje of anderszins in het zonnetje mogen zetten.

Ook het optreden van het tv-duo als duo fascineert: hun perfecte rolverdeling, de rustige wat oudere Van Dorp (1940) tegenover de fellere Barend (1947). En dan is er natuurlijk Jan Mulder, de nar, die er soms minutenlang schijnbaar met zijn gedachten niet bij is, maar dan als een vuurpijl, als een ongeleid projectiel uit z'n slof kan schieten en de boel op stelten kan zetten.

De drie aarzelen ook niet elkaar te kijk te zetten, als het zo uit komt. Vorige week was Schiphol-directeur Cer-fontaine te gast en Van Dorp wilde net beginnen over de privatisering van de NS en hoe slecht dat was, toen Cerfontaine hem onderbrak: de NS zijn nog steeds in staatshanden. Waarop Barend: probeer het opnieuw, Henk.

De twee hebben geen kapsones. Ze kunnen zichzelf relativeren, daarbij en passant een aanwezige gast ook even meenemend, zoals deze week de Vlaamse cultuurpaus Jan Hoet. Van Dorp: ,,Ik ben een cultuurbarbaar. Maar u lijkt ook niet op een museumdirecteur.''

De spontaniteit van het programma moet voor de kijker een verademing zijn. Voorgesprekken met de gasten zijn er niet, zoals in 'Hilversum' heel gebruikelijk is. Niets is voorgekookt, misschien met als uitzondering het befaamde interview met Philips-topman Boonstra. De gasten zelf moeten gaande de uitzending het idee krijgen dat ze ontspannen aan de stamtafel in een kroeg zitten of aan de keukentafel bij Barend of Van Dorp thuis in plaats van in een studio waar de camera's voortdurend snorren. In die vriendelijke sfeer zeggen ze uiteindelijk waarschijnlijk meer dan ooit in een uitzending van pakweg 'Nova'.

Deze formule slaat aan, zo blijkt uit de kijkcijfers. In 1999 werd 'Barend & Van Dorp' door gemiddeld zo'n 300 000 kijkers bekeken. Dat aantal is nu al opgelopen tot 515 000. Dat gaat ten koste van de andere (publieke en commerciële) zenders. 'Nova' op Nederland 3 lijkt er zolangzamerhand behoorlijk last van te krijgen. De Dienst Kijk- en Luisteronderzoek van de NOS heeft de cijfers van 'Barend & Van Dorp' en 'Nova' over de periode april/mei van dit jaar vergeleken met die uit dezelfde periode vorig jaar. Dan blijkt dat 'Nova' in een jaar tijd 50 000 kijkers heeft verloren.

Bij de publieke omroep zijn ze dan ook stinkjaloers op RTL. Enige tijd geleden zijn er serieuze pogingen ondernomen het beroemde tv-duo weg te kapen bij RTL. Helaas voor de publieke zenders: Barend en Van Dorp voelen zich goed thuis bij RTL 4 en ze zullen er ongetwijfeld ook naar worden betaald. Begin dit jaar tekenden ze in elk geval een driejarig contract bij deze commerciële omroep.

De huidige formule van 'Barend & Van Dorp' stamt rechtstreeks af van de zeer succesvolle serie uitzendingen tijdens WK Voetbal in 1998 onder de naam 'Villa BvD'. Mulder, Barend en Van Dorp zijn op voetbalgebied zeer deskundig. Jan Mulder is oud-voetballer, terwijl Barend en Van Dorp hun kennis opbouwden tijdens hun jaren bij Vrij Nederland (1972 - 1987) en Nieuwe Revu (1987 - 1995) en bij diverse radio- en tv-programma's. Barend en Van Dorp beoefdenden een kritische, onthullend soort sportjournalistiek met oog voor de maatschappelijke betekenis van de sport. In de kern moeten ze altijd een allround belangstelling hebben gehad, zoals die nu ook in hun uitzendingen tot uiting komt. Daarbij worden er wel duidelijke accenten gezet. Zo is Barend door zijn familiegeschiedenis (hij is van Joodse komaf) gefixeerd op de Tweede Wereldoorlog en alles wat daarmee samenhangt. Hij is allergisch voor discriminatie, niet alleen van Joden maar van alle minderheden. Voor hem is iedere zwarte voetballer een erejood, is weleens gezegd.

Speciale belangstelling is er ook voor Israël. Met enige regelmaat mag Israël-correspondent Conny Mus in het programma opdraven. Ook deze week gebeurde dat. Een dag later ging een van de eerste vragen aan Max Westerman, correspondent in de VS, eveneens over Israël, namelijk over het beleid van Bush ten opzichte van het Midden-Oosten.

Als sportjournalisten hebben Barend en Van Dorp er altijd voor gezorgd op goede voet te staan met de grote voetbal-vedetten als Cruijff, Van Hanegem of Gullit. Die behandelden ze steevast met groot respect onder het motto: afspraken zijn afspraken, geen trucjes of geintjes, als je iets niet gezegd wilt hebben, dan zullen we het niet publiceren. Zo kwamen ze aan hun interviews en hun nieuws. Inderdaad: hun werkwijze grenst zo nu en dan aan het slijmerige, zoals bijvoorbeeld bleek in 1994 toen Gullit wegliep uit het trainingskamp van het Nederlands voetbalelftal voor het WK voetbal in de VS. Barend ving hem op op Schiphol met de stimulerende opmerking: je mag best even huilen hoor.

Respect voor autoriteiten stralen ze ook uit in hun huidige programma. Die houding is er vermoedelijk de oorzaak van dat die autoriteiten zich steeds vaker en liever laten interviewen door Barend en Van Dorp dan op te treden in één van de actualiteitenrubrieken op de publieke zenders. Natuurlijk, Barend en Van Dorp stellen de vragen wel die gesteld moeten worden, maar altijd in een vriendelijke sfeer en echt lastig wordt het de autoriteiten niet gemaakt. Zie het interview met oud-Philips-topman Cor Boonstra onlangs of Nelie Kroes, de echtgenote van Bram Peper. In Vrij Nederland van deze week, waarin een portret van het tv-duo staat, zegt media-expert Dig Istha: ,,Het programma heeft alleen de schíjn dat het kritisch is.'' Is-tha raadt zijn klanten dan ook meestal aan om te kiezen voor Barend en Van Dorp. Ook al zijn de gesprekken onvoorspelbaar, je krijgt wel zomaar twintig minuten om je verhaal te doen. In 'Nova' is dat hooguit zes minuten in een voorgekauwd gesprek.

Gasten worden dus met egards behandeld. Maar als er vrouwen aan tafel aanschuiven, verandert er wel iets. Barend en Van Dorp hebben beiden de uitstraling van een brave huisvader. Ze houden ervan om bij hun gezin en familie te zijn. Dat is bekend. Maar ze zijn beiden inmiddels ook mannen op zekere leeftijd die zich zeker bij jonge vrouwelijke gasten zeer bewust zijn van het sekseverschil. Mulder krijgt steevast iets hengsterigs over zich. Toen Ellen ten Damme tijdens haar optreden een tijdje geleden midden op de stamtafel sprong, leek hij niet meer te houden. Maar het is ook een pose. Zie de gespeelde verliefdheid, wanneer het VVD-kamerlid Hella V"ute weer eens te gast is (sommige mensen keren met enige regelmaat terug bij Barend & Van Dorp).

Al sinds 1969 treden Barend en Van Dorp als duo op. Door een toeval ontdekten ze elkaar, namelijk toen Barend Van Dorp (toen werkzaam bij Radio Veronica) wilde interviewen voor het blad van het Cultureel Jongerenpaspoort. Sindsdien zijn ze samen. Als schrijvend journalisten hadden ze een ietwat ongelijke werkverdeling. Barend kan in z'n eentje nog wel iets op papier krijgen, Van Dorp schijnt dat niet te kunnen. In NRC Handelsblad zei Barend vorig jaar: ,,Ik schreef alle stukken, op een gegeven moment werd het mij te veel. Vaak zat ik 's nachts nog aan de interviews. Dan belde ik Henk 's ochtends: Ik heb het al voor tachtig procent af.''

Zo bezien is de televisie de redding geweest voor dit duo als duo. Aan hun 'huwelijk zonder seks' komt voorlopig geen einde. Deze week is voorlopig hun laatste uitzending. Maar na de zomer begint het circus weer. Dat zal, met de verkiezingsstrijd in het vooruitzicht, nog interessant worden. Want de verwachting is dat een beetje politicus graag zal aanschuiven aan de stamtafel, ook al loopt hij of zij risico's in die informele, spontane sfeer. Voor al die politieke pr-adviseurs die de regie graag in eigen hand houden, breken gruwelijke, zenuwslopende tijden aan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden