'Lieve Teresa, ik voel je overal waar ik ga'

Brieven van paus Johannes Paulus aan Amerikaanse filosofe

Wie erop hoopt dat er een geheime Vaticaanse liefdesaffaire aan het licht is gekomen, zal ietwat teleurgesteld zijn. Wel is duidelijk dat paus Johannes Paulus II een langdurige en intensieve vriendschap onderhield met een getrouwde vrouw. Zo'n dertig jaar lang schreven Johannes Paulus en de Amerikaans-Poolse filosofe Anna-Teresa Tymieniecka met grote regelmaat brieven naar elkaar. Ook zagen ze elkaar, bijvoorbeeld op de wandel- en skivakanties van de paus.

In totaal stuurde de paus honderden brieven en foto's naar zijn vriendin, zo blijkt uit de verzameling onbekende post waarop het BBC-onderzoeksprogramma 'Panorama' de hand heeft gelegd.

De vriendschap begon in 1973, toen Johannes Paulus nog door het leven ging als een Poolse kardinaal en Karol Wojtyla heette. Tymieniecka, destijds 50, reisde in dat jaar van Amerika naar Polen om met de kardinaal van gedachten te wisselen over een boek dat ze had geschreven. Het gesprek verliep kennelijk uitstekend, want kort daarop werden de eerste brieven verstuurd. Aanvankelijk formeel, maar al snel steeds persoonlijker van karakter.

Zo schrijft Karol een jaar na de eerste ontmoeting dat hij Tymieniecka's brieven ervaart als 'betekenisvol en diep persoonlijk'. Op die toon gaat het jaren door. 'Een geschenk van God', noemt de paus de vriendschap een keer. In een andere brief: 'Ik voel je overal waar ik ga, ver weg en dichtbij'.

De BBC heeft alleen brieven van de paus gezien. Die van Tymieniecka zijn niet openbaar. Het schrijven van de paus suggereert dat Tymieniecka bevangen was door een soort verliefdheid voor de hoge Poolse geestelijke. De paus probeerde daar op een passende wijze aan te beantwoorden: 'Mijn lieve Teresa, ik heb jouw drie brieven gekregen. Je schrijft erover dat we uit elkaar gerukt zijn. Ik kan geen antwoord vinden op deze woorden.'

Het pakket bevat ook een aantal vakantiekiekjes van de twee. Een foto uit 1978, het jaar dat Wojtyla tot paus werd gekozen, toont een vredig samenzijn bij een tent. Hij draagt een korte broek, wit T-shirt en klemt een handdoek onder zijn arm; zij staat er in een bloemetjesrok naast. Op een ander beeld strijkt de inmiddels hoogbejaarde paus een kirrende Tymieniecka, eveneens op gevorderde leeftijd, langs het gelaat.

De schrijvers Carl Bernstein en Marco Politi repten zo'n twintig jaar geleden al over de vriendschap in hun biografie over de paus. Deze brieven zijn nieuw. Jarenlang lagen ze achter slot en grendel in de Poolse Nationale Bibliotheek. Ze werpen geen ander licht op de betrekking, wel vertellen ze wat over de diepte van de vriendschap.

Ondanks de intieme en bij vlagen smachtende toon, valt uit de poststukken geenszins af te leiden dat de paus het celibaat brak. Het Vaticaan was er gisteren dan ook snel bij om eventuele suggesties in deze richting de kop in te drukken. "Meer rook dan vuur", zei een Vaticaanse functionaris tegen de Britse krant The Guardian over de ontdekking.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden