Liet de arts of het euthanasiesysteem de dementerende vrouw in de steek?

stervenswens | De dramatisch verlopen euthanasie van een dementerende vrouw roept veel vragen op. De toetsingscommissie vindt dat er onzorgvuldig is gehandeld.

Onzorgvuldig, oordeelde de regionale toetsingscommissie over een verpleeghuisarts die euthanasie verleende aan een oudere vrouw met vergevorderde dementie. Haar wilsverklaring was niet eenduidig en de uitvoering was medisch onverantwoord, meldde Trouw gisteren. Ligt het aan de arts of aan het euthanasiesysteem? Antwoord op vier vragen.

1Wat ging er mis?

Het oordeel dat de toetsingscommissie deze week publiceerde, schetst een beeld van een tegelijkertijd begrijpelijke en dramatische euthanasie. De vrouw had nooit in een verpleeghuis willen komen en vanaf het moment dat ze toch haar huis en man moest verlaten, protesteerde ze heftig. De verpleeghuisarts moest afgaan op de wilsverklaring die ze had opgesteld toen de ziekte nog niet te vergevorderd was. Daarin zegt de patiënte dat ze nooit in een 'huis voor dementen' wil komen en dat ze gebruik wil maken van haar recht op euthanasie 'wanneer ik daar zelf de tijd rijp voor acht'. Met die laatste formulering beginnen, achteraf gezien, de sores. Want wie eenmaal wilsonbekwaam is, kan die inschatting niet meer maken. Die kan het ene moment zeggen 'ik wil dood' en dat vijf minuten later weer ontkennen. Wie een wilsverklaring opstelt, moet daarmee dus rekening houden. Net als de huisarts - in dit geval had de vrouw haar verklaring voorgelegd aan haar eigen huisarts.

2 Koffie of appelmoes?

Wrang genoeg krijgt de verpleeg-huisarts ook een tik op de vingers omdat ze zelf eerlijk heeft verteld hoe de euthanasie is uitgevoerd. Om de vrouw rustig te krijgen, deed ze een eerste dosis slaapmiddel in een kop koffie. Dat is misleiding, oordeelt de toetsingscommissie. Dat lijkt opmerkelijk omdat de commissie eerder deze maand niets had aan te merken op de uitvoering van een andere euthanasie bij een patiënt met vergevorderde dementie. De Volkskrant sprak met diens familie en hoorde dat deze man de eerste dosis kreeg in een bakje appelmoes. Zou dat dan ook misleiding zijn? Maar de toetsers hebben hoogstwaarschijnlijk nooit iets gehoord van die appelmoes. In hun rapport melden ze over uitvoering in een enkele alinea: volgens de wet uitgevoerd.

Ook wrang: de dosis slaapmiddel die deze vrouw kreeg, was waarschijnlijk aan de lage kant. Mede daarom veerde ze alsnog op toen de arts begon met inspuiten van het dodelijk middel. Het gaat te ver om zeker te weten dat de vrouw tegenstribbelde: het kan ook een puur lichamelijke reactie geweest zijn waarvan de patiënte niets bewust heeft meegekregen. Maar helemaal zeker is dat niet en daarom vindt de toetsingscommissie dat de arts de procedure had moeten afbreken.

3 Wat zijn de gevolgen van de uitspraak?

Net als iedere keer bij een 'onzorgvuldig' gaat deze uitspraak naar het Openbaar Ministerie en de Inspectie voor de Gezondheidszorg. Die beoordelen of de arts voor de straf- of tuchtrechter wordt gedaagd. Tot nu toe is dat nog nooit gebeurd. Vooral omdat artsen aangeven van hun fouten te leren en zeggen 'de volgende keer zal ik het anders aanpakken'. Vijf jaar geleden werd de euthanasie op een patiënte met de ziekte van Huntington op alle punten als onzorgvuldig beoordeeld. Er volgde geen vervolging. In de zaak van deze week werden twee punten als onzorgvuldig, maar drie als zorgvuldig beoordeeld.

4 Zit de arts fout of het systeem?

De arts, zo zegt het rapport, maar wie het leest kan wel enigszins begrijpen dat de arts koos voor euthanasie. De wilsverklaring was niet meer te veranderen, de vrouw had vaak gezegd niet in een verpleeghuis te willen en eenmaal aangekomen leed ze daar enorm. Achteraf oordeelt de toetsingscommissie dat de wilsverklaring niet ruim geïnterpreteerd mag worden, die moet eenduidig naar de euthanasie wijzen. Over de uitvoering van de euthanasie zal het laatste woord nog niet gezegd zijn. Slaapmiddel in de koffie, dat mag dan niet, maar het is heel goed denkbaar dat zo'n misleiding noodzakelijk is bij iemand met vergevorderde dementie. Zie ook de appelmoes-zaak. Oud-verpleeghuisarts Bert Keizer roept vandaag in zijn column in deze krant op tot een breed debat over dit dilemma.

de Verdieping 12

Column Bert Keizer

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden