75 jaar bevrijding

Lieke Marsman schreef voor Trouw het gedicht ‘Verzet’

Luchtfoto van een vrijwel lege Dam in Amsterdam. De hoofdstad is stilgevallen door de coronacrisis. Beeld ANP

Verzet

Het wordt mei. Voor het eerst in weken
lopen mijn vriendin en ik voorzichtig
door de stad. Tijd 
plande onze afspraak 
met de dood terwijl wij nog gewoon
te lang in het café zaten, bang
om kou te vatten in de regen. 
Hoe kon de regen ooit 
een reden zijn?

(En met al het praten over de dood
steeds ook weer het paradijs
dat om de hoek komt kijken.
Bloesem, denk ik. Deze heldere lente
en het flitslicht van migraine,
zonder pijn.)

Maar de mannen met hun biertjes
op de bankjes aan het water
weten wel beter.
Ze zetten je het paradijs uit
wegens regels, zeggen ze.
Hoe konden regels ooit
een reden zijn?

Eerst vragen ze je
niet te blijven, dan
om niet te vluchten
van waar je niet mag wonen,
daarna om te betalen
voor waar je geen bescherming vond.
Ze heffen pacht
nog vóór de kustlijn.

Ze zullen je vragen om
je vrijheid terug te kopen
met een schuld.
Zeg nee. Want nee
is ook een antwoord.
Verzet begint ermee.

Wat zul je aangeslagen,
maar nooit moe gestreden zijn.

Lieke Marsman

‘De dood is nu heel erg aanwezig’

Lieke Marsman (1990) is dichter, schrijver en filosoof. Op verzoek van Trouw schreef ze een gedicht bij deze bijzondere en ook vreemde 4 mei. In het jaar dat wordt herdacht dat Nederland 75 jaar geleden werd bevrijd, blijft de Dam leeg. Marsman kon er in haar gedicht niet omheen: “Tijdens Dodenherdenking staan mensen stil bij de doden. De dood is nu, met corona, heel erg aanwezig in de samenleving. En in mijn eigen leven was die dat al twee jaar lang, iedere dag.”

Marsman heeft kanker. Corona zette de dingen op scherp: “De bestralingen begonnen ongeveer tegelijk met de lockdown. Het anders zo drukke ziekenhuis werd elke dag leger. Er was voelbaar iets ergs aan de hand. Op internet las ik vervolgens ongeveer alles over corona. Het virus beheerste mijn dag. Zozeer, dat ik soms de kanker vergat.”

Wat Marsman niet vond in wat ze las, was een antwoord op de vraag: hoe houd je je hoofd boven water in een crisis?

“De Tweede Wereldoorlog is niet met de coronacrisis te vergelijken, maar er zijn parallellen.

Herdenken gaat voor mij ook over: welke lessen kun je trekken uit de geschiedenis? Die mannetjes op die bankjes uit mijn gedicht, dat kunnen vluchtelingen zijn, maar evengoed oude Nederlandse mannen, mensen die de oorlog hebben meegemaakt. We leven nu 75 jaar later, bij 100ste herdenking is er niemand meer die nog uit eerste hand kan vertellen. Dit is het moment om nog vragen te stellen.”

Hoe bijvoorbeeld, zorg je dat een crisis niet escaleert?, zou Marsman graag weten. “Om mij heen hoor ik utopische geluiden, dit zou het moment zijn om de kloof te dichten tussen arm en rijk. Maar als ik zie wat er politiek gebeurt, wie steun krijgt en wie niet, en vooral: hoeveel, dan wordt die kloof alleen maar dieper.”

Daar verzet je je tegen?

“Aan oorlogen gaat vaak een economische crisis vooraf. Er kan altijd een moment zijn waarop de vlam in de pan schiet. Het loopt niet vanzelf goed af. Alert blijven is belangrijk.”

Het gedicht eindigt hoopvol. “Hoop is er altijd”, zegt Marsman, die vanavond naar een lege Dam kijkt. “Mensen hebben behoefte aan houvast. Nu meer dan ooit. Overal zijn mensen twee minuten stil. De Dodenherdenking is een moment dat samenbrengt.”

Lees ook: 

‘Moeder verwoordt de pijn die zoveel verzetsgezinnen moesten dragen’

Pas jaren na haar dood ontdekten de kinderen van Pietertje te Rietstap het dagboek dat ze bijhield in 1945, het jaar waarin haar man door de nazi’s werd opgepakt en gefusilleerd. Nu is dat dagboek uitgegeven. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden