Liegen

Een keurig hoofd. Maar wie is het ook al weer? Omdat ik mij niet grondig in buitenlandse politiek verdiep, had ik moeite, op de krantefoto's Bjorn Engholm te herkennen, die twee jaar geleden leider van de Duitse socialisten werd. Verleden week is hij als zodanig afgetreden. En ook als minister-president van SleeswijkHolstein.

THEO JOEKES

De reden was opzienbarend. Geen omkoperij. Geen contacten met de mafia. Geen particuliere verhuizing op kosten van het departement. Geen motie van afkeuring. Nee, er was aan het licht gekomen dat hij zes jaar geleden tegen een parlementaire commissie van onderzoek had gelogen.

Liegen mag niet, en zeker niet tegen rechtbanken en onderzoekscommissies. Maar een onschuldiger leugen dan deze lijkt mij moeilijk te verzinnen. Engholms grote tegenstander bij de deelstaatverkiezingen van 1987 was de christendemocraat Uwe Barschel, die kort nadat hij de verkiezingen van Engholm verloor dood in bad werd aangetroffen. De campagne tegen Engholm was destijds van een uitzonderlijke smerigheid. Tenslotte hoorde Engholm dat die campagne door Barschel zelf tegen hem was gevoerd. Die kennis verkreeg hij zes dagen voor de verkiezingen. Hij was er aanvankelijk totaal kapot van. Hij had de neiging die ervaring te verdringen. Tegen de commissie verklaarde hij dat de onthulling hem zes dagen later had bereikt. Zelfde verhaal, later moment: dat was de hele leugen. Ik heb nergens kunnen vinden dat hij er voordeel van had gehad.

Soms is een leugen de gemakkelijkste en meest overzichtelijke weg om iemand de politiek uit te werken, wanneer de werkelijke oorzaken ergens anders liggen. In 1963 begonnen in Engeland verhalen de ronde te doen dat John Profumo, de minister van oorlog 'betrekkingen onderhield' met een 'model' genaamd Christine Keeler. Hij was 48, zij 21. Hij legde een verklaring af in het Lagerhuis: hij had haar wel eens op een feestje ontmoet, maar dat was alles. De bewijzen stapelden zich op. Mejuffrouw Keeler bleek ook leden van de Russische ambassade onder haar klanten te hebben. Vervolgens legde Profumo in het Lagerhuis een volledige bekentenis af.

Hoewel zelfs in de politiek weinig mensen in hun eerste leugen gestikt zijn, trad Profumo af "omdat hij het Lagerhuis had voorgelogen." Hoerenlopen was niet strafbaar. 's Lands veiligheid in gevaar brengen was moeilijk te bewijzen. Liegen is dat dikwijls wel, zeker wanneer de verdachte zelf bekent. Dat werd dus het etiket op zijn politieke afgang.

Een geval van een heel andere allure deed zich tijdens de RSV-enquete voor, nu tien jaar geleden. Tegen het economische beleid van minister Van Aardenne werden allerlei bezwaren naar voren gebracht, vooral dat hij met het steunen van RSV te lang was doorgegaan. Maar het Kamerbedat dat over zijn politieke lot besliste, spitste zich bijna helemaal toe op de vraag of hij over het verlenen van het laatste grote krediet aan RSV de Kamer had voorgelogen. Dit leidde tot een juridisch-technische discussie over het verzwijgen van economisch gevoelige gegevens. Dat was het hoofdpunt van het debat. De Kamer vond dat hij niet zo gelogen had dat hij daaraan onderdoor zou moeten gaan. En daarmee was hij ook voor het overige van blaam gezuiverd.

Tenslotte nog even terug naar Engholm. Dat je het plotseling onthulde gedrag van een collega als zo schennend voor je menselijke eerbaarheid ervaart dat je er radeloos door wordt, kan ik begrijpen. Maar dat je zes jaar later door de herleving van hetzelfde onderwerp aftreedt... Je gooit het dan maar op meineed, de zwaarste vorm van leugen. Want de ware reden is niet uit te leggen.

Het ziet er naar uit dat juist die ongeneeslijke kwetsbaarheid hem tenslotte de das heeft omgedaan. Niet het onnozele leugentje. Openlijke steun van andere SPD-prominenten bleef uit. In tegendeel, verschillende sollicitanten naar de drie hoge functies die hij opgeeft, hebben zich al gemeld. Fatsoen wordt zelden beloond. Dat is ook zo in de politiek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden