Liefst in menselijke gedaante

De wereldwijde engelenhype wil maar niet overgaan. Op een engelensymposium in Amersfoort worden morgen 800 mensen verwacht. Aan meer dan honderd liefhebbers moest 'nee' worden verkocht.

Door de Verlichtingstheologie van de rede tijdelijk tot een kwijnend bestaan gedoemd, is de engel alweer zo'n jaar of twintig in volle glorie terug. In Nederland begon de rage begin jaren tachtig, toen 'de dokter die ze zag vliegen', de Haarlemse huisarts Henk Moolenburgh, zijn boek 'Engelen' publiceerde. Hij had een enquête gehouden onder 400 van zijn patiënten met de vraag of zij ooit in hun leven een engel hadden gezien. Nou dat hadden ze, in alle soorten en maten.

Uitgeverij Ankh-Hermes gaf zijn boek in 1983 uit. Het werd in vijftien talen vertaald en het Nederlandse origineel beleefde onlangs een zevende druk. Na verschijnen van het boek kwam een continue stroom 'engelenpost' op gang. Moolenburgh ontving honderden brieven van mensen, uit alle werelddelen, die hem hun engelenervaringen toevertrouwden. Honderd en één ervan bundelde hij in een tweede boek, 'Een engel op je pad' (1991).

,,Nog altijd komt er engelenpost binnen'', vertelt Hans Bienefelt, pr-medewerker van Ankh-Hermes. De uitgeverij, organisator van het engelensymposium, morgen in Amersfoort, heeft ruim 35 titels over het onderwerp in haar fonds. Daaraan worden er morgen nog twee toegevoegd, 'Leven met engelen' van Hans Stolp en 'Gered door engelen' van Glennyce Eckersley.

Droombeeld, energie, archetype of reëel wezen: de opvattingen over het fenomeen engel blijken legio. Zo weet pastor en schrijver Hans Stolp, een van de sprekers op het congres, bijvoorbeeld precies hoe de engelenwereld in elkaar zit. Hoeveel er zijn, wat hun taak is, én dat Michaël de leidende Aartsengel is van onze tijd.

De spreker na hem, schrijver-filosoof Hein Stufkens, heeft de engelenscharen heel wat minder helder op een rij. ,,Ik heb vreselijk met mijn lezing geworsteld. Eigenlijk heb ik nogal moeite die hele engelenrage. Ik zie het toch vooral als een modieus verschijnsel. Net als in de Middeleeuwen, toen de scholastici serieuze disputen hielden over de vraag hoeveel engelen er op de punt van een naald passen, zijn er nu ook weer mensen die precies weten hoe het zit in de engelenwereld.'' Stufkens heeft er weinig mee op.

Niet alleen in jodendom, christendom en islam, ook in oosterse godsdiensten zoals het boeddhisme en hindoeïsme hecht men geloof aan zielenbegeleiders, bodhisatva's, deva's. Stufkens trekt daaruit de conclusie ,,dat engelen kennelijk een archetype zijn, een projectie van de menselijke geest. En dan ook nog liefst uitgevoerd in een menselijke gedaante.''

,,In de strip 'Kuifje in Tibet' vond ik daar een mooi voorbeeld van. Kuifjes hondje Bobbie ziet een grote kluif liggen, maar heeft een brief in zijn bek die hij moet bezorgen. Dan verschijnt aan zijn rechterkant een engel die er exact zo uitziet als Bobbie zelf, alleen met vleugeltjes. Deze witte Bobbie zegt: 'kom op, het gaat om de boodschap, laat die kluif nu maar liggen'. Dan verschijnt links een duivel, óók een kopie van Bobbie, maar dan rood en met horentjes. Deze duivel zegt: 'vergeet die brief toch, zo'n vette kluif zie je niet vaak meer'.''

Stufkens wil wel mee in de 'poëtische' idee dat er krachtenvelden zouden zijn in de menselijke ziel, die je kunt personifiëren tot engelen -van liefde, troost, geborgenheid enzovoorts. ,,Ik geloof wel in zulke energieën, een soort hogere intelligentie die door de schepping stroomt. Maar bij de voorstelling van engelen als feitelijke wezens zingend voor Gods troon haak ik toch echt af. Misschien is mijn verstand daarvoor te beperkt.'' Waar hij veel meer over inzit, is dat met de engelen ook de duivels weer van stal worden gehaald en de bijbehorende duiveluitdrijverij. ,,De engelenleer voldoet aan een behoefte aan veiligheid, maar duivels jagen mensen angst aan. Het geloof in duivels zie ik als projecties uit een ziekelijke menselijke geest. De demonenleer heeft geleid tot de inquisitie, tot heksenjacht. In dat opzicht kan ik de opkomst van de wetenschap alleen maar als een zegen zien. De wetenschap heeft de brandstapels van Europa doen uitdoven.''

Panelvoorzitter op het congres is Hennie Burggraaff, theologe en programmamaakster bij de NCRV. In 'Rondom het Woord' maakte zij eerder een serie over de bijbels-theologische kant van het onderwerp engelen. Ook interviewde ze mensen of ze ooit een engel hadden gezien. Driekwart antwoordde overigens ontkennend.

,,Vooral de symboliek en de dieptepsychologische betekenis van engelen vind ik interessante gegevens. Dat engelen in de kunst op de meest uiteenlopende wijzen zijn afgebeeld, lijkt er toch op te duiden dat ze iets te maken hebben met ons onderbewuste. Maar wat? Dat weet ik niet. En ik hoef het ook niet te weten.''

Net als Hein Stufkens houdt ze het mysterie graag intact.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden