Opinie

Liefdevolle bewerking laat geheim intact

De roman 'Gloed' van de Hongaarse schrijver Sándor Márai (1900-1989) behoort tot de juweeltjes in mijn boekenkast, die ik koester en tegelijk graag met anderen deel. Maar uitlenen? Nee. Wel met liefde cadeau doen. Vriendschap immers is de hoogste inzet in dit taalduel tussen twee mannen die elkaar 41 jaar niet hebben gezien.

Dat een theatermaker daar een toneelbewerking van wil maken, verbaast me niets. De tekst, de dialoog tussen een vrijwel zwijgend en een sprekend personage, heeft zo'n dramatische kracht, dat die de gedetailleerd beschreven, maar nagenoeg actieloze handeling een spanning verleent die, net als van de bladzijden, ook van het toneel zou moeten kunnen vonken. Al haalt een bewerking het zelden bij het origineel. Toen ik het boek vóór de première wilde herlezen, heb ik me er na het eerste hoofdstuk dan ook uit losgerukt. Dat had geen eerlijke vergelijking opgeleverd. Het ging er meer om of de voorstelling niet het gevoel, dat het boek in me had achtergelaten, zou verstoren.

Het mooiste van de voorstelling is, dat het geheim van 'Gloed' intact is gebleven. Waarom is Konrád nu teruggekomen? Eenenveertig jaar heeft Henrik met de vraag geworsteld waarom deze destijds zonder afscheid is verdwenen. Omdat hij een relatie met zijn vrouw Krisztina had? En hij Henrik daarom had willen vermoorden? Bedachtzaam formulerend ontrafelt Henrik het verleden. En Konrád luistert. De feitelijke waarheid zal niet meer gezegd worden, hoeft niet meer gezegd te worden, want is onbelangrijk vergeleken met een heel andere waarheid. Die omtrent het wezen van vriendschap, van liefde, van verraad. En dat is niet in woorden te vatten.

Hij heeft vast heel veel darlings moeten killen, maar Ger Thijs toont zich na 'Een nagelaten bekentenis' (naar Emants' roman twee jaar geleden) met 'Gloed' wederom een groots bewerker. Met uiterste zorg heeft hij de essentie van de (tijdelijk) verbroken vriendschap bewaard en tevens in een knap gedoseerde spanningsboog voorzien, die je huiverend van genot meesleept in de confrontatie van ratio en gevoel.

Al even liefdevol is de regie van Ursul de Geer, die slechts hier en daar wat trage loopjes inbouwt, maar de tekst alle pond geeft en de spelers geen afleidingsmanoeuvres gunt. Eric Schneider als Henrik zie je zelden zo ingehouden en fijnzinnig acteren, mooi in evenwicht met Dries Smits stille vertolking van Konrád. Een zeer lastige rol, waarin Smits zijn hoogtepunt nog niet heeft bereikt. Het zwijgende welkom en zwijgende afscheid zijn mooie momenten evenals die waarin een lichte glimlach op Smits' gelaat Konráds vreugde over een groeiend onderling begrip laat doorschemeren.

De bijna 87-jarige Heleen Pimentel in de roerende kleine rol van de min Nini blijkt die zeldzame soort schoonheid te hebben die met de jaren slechts groeit.

Decorontwerper André Joosten heeft met veel kristal, zware leren crapauds en schilderingen nadrukkelijk de ouderwetse sfeer van de kasteelambiance uit het boek - de handeling speelt in 1942 - willen oproepen. Dat deed me vooral afvragen of een kale(re) ruimte de dialoog niet juist een dwingender en universeler betekenis had gegeven. In elk geval mag geen bezoeker zich na de voorstelling het lezen van de roman zelf nog ontzeggen. Inderdaad: erna!

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden