Liefdesdrama om over door te filosoferen

Musical

'Aspects of Love' Joop van den Ende Theaterproducties ¿¿¿¿

Gaat het over vrijblijvend flirten en over vluchtige begeerte? In het begin van 'Aspects of Love' lijkt dat zo, want iedereen doet het hier korter of langer met 'iedereen'.

In de musical, gebaseerd op de gelijknamige roman van David Garnett uit 1955, valt Rose eerst op de veel jongere Alex, maar al snel verkiest ze zijn oom George. George doet het ook regelmatig met Giulietta die soms vrijt met Rose - tot groot genoegen van George. Heel vrijdenkend allemaal, maar wanneer jaren later Alex verliefd wordt op Jenny, de 15-jarige dochter van George en Rose, is George zodanig van slag, dat het zijn dood wordt.

Wie waarom precies voor wie valt is niet altijd duidelijk. Het liefdesdrama speelt zich in de korte scènes en de gestileerde regie (Paul Eenens) op redelijke afstand van het publiek af. We volgen wending na wending, we zien verliefde eerste blikken, mensen die vluchten en elkaar weer opzoeken, maar het verhaal worden we niet echt ingetrokken. Dat gebeurt pas later. Stap voor stap zuigen de personages je dan toch dieper de heftige liefdesdilemma's in.

Aspects of Love speelt - op een concertante uitvoering in 2002 na - voor het eerst in Nederland. Script en muziek zijn van Andrew Lloyd Webber, bekend als componist van spektakelstukken als 'The Phantom of the Opera', 'Jesus Christ Superstar', 'Evita' en 'Cats'. Aspects of Love is veel intiemer: kleine cast, eenvoudige abstracte decors. Maar de muziek in deze doorgecomponeerde musical (geen spreekteksten) is zwaar aangezet met een groot live-orkest. Of je wil of niet: de melodramatische, telkens terugkerende melodieflarden (een Lloyd Webber-specialiteit) blijven uren in je hoofd doorgalmen. En in tegenstelling tot veel van zijn andere werk worden de composities hier afgewisseld met minder toegankelijke melodieën vol grote intervallen.

Die moeilijke muziek vraagt veel van de acteurs. Lone van Roosendaal zingt goed maar is vooral sterk als actrice. Ze switcht als de veelkleurige Rose moeiteloos van dartel verliefd meisje naar gedistingeerde echtgenote of komische aanstellerige femme fatale. Ernst Daniël Smid (George) en Maaike Widdershoven (Giulietta) blinken uit in hun zang. Maar pas wanneer Michelle van de Ven aanschuift als Jenny, knettert het. Deze prachtige jonge spring-in-'t-veld met gouden stem is geloofwaardig van begin tot eind. De roep van Jenny aan Alex om zijn liefdesgevoelens niet te verloochenen, golft door haar lijf en spuwt uit haar smekende ogen. Liefde wordt voor deze mensen onontkoombaar. Ze zingen weliswaar soms clichés, zoals dat liefde alles verandert omdat daardoor wijsheid verdwijnt. Maar Aspects of Love nodigt wel uit om nog lang verder te filosoferen over de mogelijkheden en de grenzen van liefde.

Bianca Bartels

www.musicals.nl

Theater

'Heilig Vuur' Het Zuidelijk Toneel ¿¿

Welke God, welke godsdienst is de ware? Die vraag, of liever het onvermogen om de gelijkwaardigheid van de drie wereldreligies - christendom, jodendom, islam - te erkennen vanuit een absoluut superieur geacht eigen geloof, is nog altijd oorzaak van oorlogen en bloedig geweld. En daarmee een even heftig, actueel als boeiend thema.

Het werk van de Duitse schrijver Gottfried Ephraim Lessing (1729-1781) is ervan doordrenkt. Als vrijdenker wees hij elk fanatisme af. In zijn beroemdste stuk 'Nathan der Weise', dat tijdens de kruistochten in de twaalfde eeuw speelt, ontdekken een joodse handelaar, een moslimvorst en een jonge tempelier hoe dicht zij in wezen bij elkaar staan.

Nathan der Weise behoort tot de belangrijkste werken uit de Verlichting. Het is de inspiratiebron voor maar liefst twee nieuwe producties, die deze maand hun première beleven. Eind oktober komt een bewerking van Helmert Woudenberg, 'De sultan en de jood', en afgelopen weekeinde wijdde Het Zuidelijk Toneel met zijn versie "Heilig Vuur' er zijn nieuwe Tilburgse locatie mee in.

Schrijver Bouke Oldenhof en regisseur Rob Ligthert hebben het origineel verbouwd tot een zogenaamde totaalervaring, die je moet onderdompelen in de geloofsstrijd die woedt in de donkere nauwe straten van het oude Jeruzalem. Dat valt niet mee in de immense ruimte van een voormalige fabriekshal, waar schaarse decorstukken op vorkheftrucks worden opgereden en op tochtflappen plaatsaanduidingen of oorlogstuig worden geprojecteerd.

Ook de tekst maakt het moeilijk je in te kunnen leven in de zoektocht naar religieuze identiteit. Behalve voor regulier publiek (de weekeinden) wordt de voorstelling doordeweeks voor middelbare scholieren gespeeld. Mogelijk om het voor hen behapbaar te maken lijdt 'Heilig Vuur' aan versimpeling - filosofisch én qua intrige.

Elk geschil is afgevlakt tot ruzietonen en een enkele diepere gedachte verdrinkt in de kale ambiance. De acteurs krijgen te weinig inhoud in handen om hun personages tot meer dan platte types te maken, terwijl wel ruimte is genomen voor irritante zijpaadjes: een patriarch die een uitstorting onder zijn rok krijgt, als hij een als man vermomde moslima ontmaskert, en zich jammerend kastijdt. Geen wonder dat het "Stoor ik?" van een passerende kruisridder dan een lachsalvo aan honderdvijftig havoscholieren ontlokt.

Hoewel die jongeren verder redelijk rustig bleven, waag ik te betwijfelen of ze er iets van mee hebben genomen. Het onderwerp verlangt een minder afstandelijke en veel kwetsbaarder bedding om indruk te maken.

Hanny Alkema

Gebouw van HZT in Tilburg t/m 17-11. Info: www.hzt.nl

Jazz

Michael Formanek ¿¿¿¿

Ondanks een indrukwekkende cv was de Amerikaanse bassist Michael Formanek tot voor kort slechts in kleine kring bekend. Dat veranderde enigszins toen hij in 2010 de goed ontvangen cd 'The Rub and Spare Change' uitbracht op het prestigieuze ECM-label. Onlangs verscheen 'Small Places', een cd die een flinke stap vooruit bleek in vergelijking met zijn toch hoogstaande voorganger.

Formaneks composities zijn compacter geworden en nog meer op het lijf geschreven van zijn excellente medemuzikanten. Pianist Craig Taborn, altsaxofonist Tim Berne en drummer Gerald Cleaver zijn stuk voor stuk empathische, goed luisterende musici met een eigen geluid en belangrijker nog: musici die ook als het tempo laag ligt en er zacht moet worden gespeeld een grote expressiviteit laten horen. Formaneks muziek vraagt met zijn voortdurende wisselingen en opvallend rijke dynamiek nogal wat van de uitvoerders. Taborn zat dan ook aan het begin van het optreden allerlei Tai-Chi-achtige rek- en strekoefeningen te doen. Hard nodig, want sommige passages zijn zo complex dat alleen een pianist in topvorm ze tot een goed einde weet te brengen.

De spreekstalmeester van de charmante Tilburgse jazzclub Paradox noemde het optreden vooraf een concert voor de echte luisteraar. Dat is zeker niet onwaar, maar die karakterisering gaat eraan voorbij dat deze muziek vooral ook heel fysiek is. Al die nuances en subtiele variaties zijn inderdaad een lust voor het geoefende oor, maar de rauwe emotionaliteit van bijvoorbeeld Tim Berne's spel, wordt toch in de eerste plaats lichamelijk ervaren.

In vergelijking met de nieuwe cd bleef het niveau van het concert iets onder de verwachting. Vooral in het begin moest de geluidsbalans worden gevonden, waardoor belangrijke details verloren gingen. Na de pauze was het bij vlagen indrukwekkend met zoals je wenst het sterkste nummer op het allerlaatst.

Mischa Andriessen

Klassiek

Concertgebouworkest ¿¿¿¿

De maestro moet verstek laten gaan, een jonkie neemt het over: zó wordt aanstormend talent gelanceerd. De Franse Alexandre Bloch viel in voor chef-dirigent Mariss Jansons, die om gezondheidsredenen het Concertgebouworkest niet kon dirigeren in de AAA-serie.

Bloch (1985) hadden we al meegemaakt bij het orkest; in mei was hij een van de kandidaten tijdens de masterclass dirigeren van Jansons. Vorige maand won hij een directieconcours, gelieerd aan het London Symphony Orchestra, en nu is hij er assistent-dirigent. De invalbeurt vormde zijn officiële debuut in Amsterdam.

De AAA-serie heet tegenwoordig AAA Festival Muziek en Kunst, de formule is dezelfde: interdisciplinair, en per aflevering een thema. Onder 'Verlos ons!' stond Richard Strauss op het programma. Anja Harteros zong liederen van de componist in het Concertgebouw. De sopraan had het verzoek ter harte genomen, en verloste de luisteraars van de sleur van het alledaagse met de lyrisch-organische uitdrukkingskracht die ze de woorden meegaf. In 'Waldseligkeit' steeg ze boven de tekst uit, door het orkest omhuld als door een warme mantel, uitstekend aangevoeld door Bloch, die lenig door de partituur laveerde.

De dirigent kreeg in Strauss' 'Tod und Verklärung' de rijke, glorieuze orkestklank cadeau en zorgde voor een rustig spelbeeld.

Van Jörg Widmann ging 'Teufel Amor', geïnspireerd door Schiller, dat hij mede in opdracht van het Concertgebouw schreef. Slimme jongen, Widmann, weet waar Abraham de mosterd haalt, zoals blijkt uit dit stuk. Widmann zaait verwarring, confronteert en biedt een ongemakkelijk gevoel van sensatie: schurend, dreigend, heldere doorkijkjes, groot symfonisch gebaar. Heel aantrekkelijk, soms een onsje te veel. Knap hoe een tamelijk strakke uitvoering werd gerealiseerd.

Frederike Berntsen

Uitzending: 28 oktober om 14.15 uur via Radio 4.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden