Liefde voor wijsheid is geen formule voor geluk

Het gaat goed met de filosofie! De maand van de filosofie is achter de rug en met name aan de Trouw-lezer zal dit niet ongemerkt voorbij zijn gegaan. Er is een Nacht van de filosofie geweest die al weken tevoren was uitverkocht. Het Filosofie Magazine floreert. De tafels in de boekhandels waarop de nieuwe filosofieboeken zijn uitgestald, worden almaar groter.

Het aantal filosofiestudenten neemt met het jaar toe. Op steeds meer middelbare scholen wordt filosofie gegeven, en zelfs op de basisschool begint de filosofie, zij het aarzelend, een plaats te veroveren.

En er is nog iets. Het publiek voor de filosofie groeit niet alleen in getal, het lijkt ook jonger te worden. Terwijl bij klassieke concerten en 'serieuze culturele manifestaties' de gemiddelde leeftijd van de bezoekers zo rond de vijftig-plus zal cirkelen, lag die tijdens de Nacht van de filosofie eerder rond de veertig. De filosofie heeft een glossy image gekregen. Je hoeft niet meer bang te zijn om voor 'nerd' versleten te worden als je vertelt dat je net een filosofische manifestatie heb bezocht. Filosofie als lifestyle lijkt niet ver meer.

Zoals ieder voordeel heeft ook dit zijn nadeel (om met de filosoof Cruijff te spreken). De toegenomen belangstelling voor filosofie lijkt hand in hand te gaan met een verschraling van het aanbod van filosofische literatuur. Als we bekijken wat er aan filosofische werken verschijnt, dan voert de praktische filosofie -met andere woorden levenskunst- de boventoon. 'Geluk', 'leven' en 'kunst' zijn de begrippen die we, zo al niet in de hoofdtitel, dan toch in de ondertitel het vaakst tegenkomen (maar het kan altijd nog erger: wat te denken van een titel als Geen pillen maar Plato?). Bovendien worden er met dit soort boeken verwachtingen gewekt die veel te hoog gespannen zijn. Alsof er handleidingen zouden bestaan voor een gelukkig leven.

Is het succes van de filosofie dus niet te danken aan het feit dat uitgevers en beroepsfilosofen een knieval hebben gedaan voor de smaak van het publiek? Misschien wel, maar het is de vraag hoe erg je dat moet vinden. Een aloud probleem steekt hier weer de kop op: moet je je culturele producten afstemmen op de smaak van het publiek of moet je je er juist op toeleggen om die smaak geleidelijk aan op te krikken -en hoe doe je dat dan? Eén ding lijkt hierbij zeker: over het algemeen worden de smaak en het bevattingsvermogen van het publiek eerder te laag dan te hoog ingeschat. Het publiek 'kan meer aan' dan menige uitgeverij en redactie denkt.

Het is misschien niet overbodig om er nog eens op te wijzen dat 'filosofie' letterlijk 'verlangen naar wijsheid' betekent, wat in het mooie Nederlandse woord 'wijsbegeerte' wordt uitgedrukt -en dus niet 'streven naar geluk'.

Maar is er dan geen enkel verband tussen wijsheid en geluk? Vloeit geluk niet automatisch voort uit wijsheid? Nee dus; misschien is het in de regel wel omgekeerd, wat mooi wordt geïllustreerd in het gezegde 'sadder but wiser'. Misschien is geluk een schichtig dier, dat meteen op de vlucht slaat als we het, ook met de beste bedoelingen, proberen te benaderen, en komt het uit zichzelf naar ons toe als we geen blijk geven van belangstelling.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden