Liefde voor kunst is er nauwelijks bij het tv-publiek.

Toch komt NPS met een dagelijks kunst-en cultuurprogramma. door K de NPS i Kunst op tv in het weekeinde:

Kunst en cultuur voor een groot tv-publiek, kan dat? Vanaf maandag probeert het met het dagelijkse programma 'TV3'. Om halfacht 's avonds zal het programma minimaal een paar honderdduizend kijkers moeten trekken. Maar willen die wel kunst en cultuur?

'TV3', het nieuwe, dagelijkse NPS-programma dat maandag van start gaat, heeft een formule die zo breed is dat de wereld erin past. Hadassah de Boer en Matthijs van Nieuwkerk zullen om de beurt dagelijks een uitzending presenteren over cultuur, media en lifestyle. Drie maanden lang, van maandag tot en met vrijdag. Het is inderdaad een nogal brede opzet, erkent eindredacteur Oscar van der Kroon van 'TV3'.

,,Maar we willen onszelf dan ook de kans geven een programma te maken voor een brede kijkersgroep.”

Er zal veel aandacht worden besteed aan cultuur, maar toch wordt 'TV3' geen kunstprogramma, benadrukt Van der Kroon.

,,We hebben een redactie waarvan de interesse verder reikt dan Shakespeare alleen. De kracht van het programma zal komen te liggen in verrassende combinaties. Ieder avond is er een gast en een vaste deskundige op een bepaald gebied. In de eerste uitzending is acteur Gijs Scholten van Asschat te gast, die door schrijver Ronald Giphart zal worden bijgepraat over de Libris-literatuurprijzen. De dag erna hebben we schrijver Abdelkader Benali en tv-kenner Cornald Maas.”

Televisie is een podium van formaat. Het is dan ook niet voor niets dat bij de verspreiding van ons cultureel erfgoed juist voor televisie een grote rol is weggelegd. Tenminste, wat de wetgever betreft. De publieke omroep is verplicht 25 procent van zijn zendtijd te besteden aan cultuur in ruime zin, waarvan minimaal de helft aan kunst.

Dat is veel, heel veel voor een gebied waarin de meeste Nederlanders nauwelijks geïnteresseerd blijken te zijn. De NPS liet in de voorbereidingen op 'TV3' door de dienst kijk-en luisteronderzoek van de publieke omroep uitzoeken hoe het is gesteld met de kijkersinteresse in kunst. Beroerd, zo bleek. Twee van de drie Nederlanders lieten weten 'niet zo' geïnteresseerd te zijn in kunst. Een veel kleiner deel (9 procent) is 'sterk' in kunst geïnteresseerd of 'tamelijk sterk' (22 procent).

Al met al geen bijster opwekkend uitgangspunt voor 'TV3', maar eindredacteur Van der Kroon ziet de toekomst niettemin zonnig in. ,,Natuurlijk moeten we met een nieuw programma onze plek bevechten. We beginnen ook nog eens op een moment dat het cultureel seizoen bijna is afgelopen. Het is afwachten of 'TV3' een succes wordt, maar we geloven erin. We kijken steeds naar wat mensen zouden moeten weten op cultuurgebied en daarbij wordt ook de high culture niet geschuwd. Als het Nationaal Toneel met een nieuw stuk komt, is dat ook een onderwerp voor ons.”

Het lijkt een bijna onmogelijke opgave. Kunst en cultuur voor een groot kijkerspubliek. Tijdens het debat 'Bauer zingt Bach' dat vorige maand door de NPS werd georganiseerd, bleken het wat sommige kunstkenners betreft twee onverenigbare grootheden. Hoge en lage cultuur, zeg maar Bach en Frans Bauer, die verdragen elkaar niet, vonden veel aanwezigen. Ze zijn domweg niet in elkaar geïnteresseerd. Liefhebbers van de een kijken geen tv en liefhebbers van de ander moeten weinig van kunst hebben. De aanwezige tv-maker Harry de Winter illustreerde het gebrek aan publieke belangstelling voor de hogere kunsten treffend. Zodra hij in zijn programma 'Wintertijd' gasten als Salman Rushdie of Remco Campert ontvangt, halveren de kijkcijfers. En ook andere programma's voelen het gebrek aan culturele interesse bij veel kijkers. Minder toegankelijke kunstprogramma's als 'R.A.M' FOTO NPS van de VPRO trekken op een zondagavond niet meer dan zo'n 120 000 mensen.

In het Vara TV Magazine van deze week gooit columnist en schrijver Bas Heijne, ook op het NPS-congres aanwezig, nog wat olie op het vuur. Zo'n formule als dat van het nieuwe programma 'TV3' zal niet werken, voorspelt hij. Hoge cultuur en het grote publiek zien niets in elkaar. Om er vals aan toe te voegen dat hij hoopt dat de redacteuren van 'TV3' ten minste drie stukken van Shakespeare kunnen noemen.

Het tekent de verbetenheid waarmee de elite haar terrein bewaakt. Kunst met een grote K is weggelegd voor de happy few, die ook de minder toegankelijke uitingen van opera, ballet en beeldende kunst weten te waarderen. En een groot kijkerspubliek, dat is toch het volk dat houdt van Kopspijkers, Idols en André Rieu? Van der Kroon: ,,Het was een heel scherp debat, daar keken wij ook van op. Als je als

programmamaker zegt dat je een breed publiek aan wilt spreken, dan is dat wat sommige mensen betreft onmogelijk met onderwerpen uit de 'high culture'. En toch willen we dat proberen.”

De Avro, die van alle publieke omroepen verreweg de meeste zendtijd aan kunst en cultuur besteedt, heeft zo zijn eigen methode om het grote publiek te bereiken. De omroep besteedde vorig jaar in totaal 316 televisie-uren aan kunst en cultuur. Aan 'Tussen Kunst & Kitsch', maar ook aan 'Museumgasten', documentaires over kunstenaars in 'Closeup', 'Beeldenstorm' en 'Kunstblik'. Niet louter licht verteerbare kunsthapjes.

Ter vergelijking: de VPRO besteedde in 2003 zo'n 231 uur aan kunst en de NPS 228 uur. Daarna gaapt er een enorme kloof met de nummer vier op de lijst, de Tros, die 89 uren televisie aan kunst wijdde. Wim Weijland, bij de Avro verantwoordelijk voor de kunst en cultuurprogramma's relativeert de getallen. ,,Er is uiteindelijk maar een kleine groep tv-kijkers in kunst geïnteresseerd en dat weten ook de netcoordinatoren. Die worden zelf weer afgerekend op de kijkcijfers. Gevolg is dat kunstprogramma's in de namiddag worden geprogrammeerd, of rond middernacht. Bij het meten van de kijkcijfers wordt namelijk gekeken naar de periode tussen zes uur 's avonds en twaalf uur 's nachts. Dan kun je dus gerust om twee minuten voor twaalf een jazzprogramma neerzetten waar maar weinig mensen naar kijken. In de cijfers heb je daar dan geen last van. Maar een groot publiek bereik je zo natuurlijk nooit.”

Jammer, want het simpele feit dat een programma over kunst gaat, hoeft het bereiken van het grote publiek niet in de weg te staan, denkt Weijland. De topper 'Tussen Kunst & Kitsch' bijvoorbeeld wordt wel op prime time geprogrammeerd en trekt per keer een kleine 1,3 miljoen kijkers. En ook al is dit geen kunstprogramma in strikte zin - het is vooral een amusementsprogramma, vindt Weijland - toch heeft het programma wel degelijk een functie.

,,We hebben een keer in 'Tussen Kunst & Kitsch' een uitgebreide reportage gehad over de restauratie van een Rietveld-stoel, die bij een van de kijkdagen was ontdekt. Daar keken wel mooi twee miljoen mensen naar. Als je zo'n reportage los zou programmeren, krijg je dat natuurlijk nooit voor elkaar.”

Het lijkt het enige recept om een grotere groep tv-kijkers warm te krijgen voor kunst en cultuur. Een aantrekkelijke, laagdrempelige vorm, afwisselende onderwerpen en een enthousiaste presentatie. Weijland: ,,Kijk naar Midas Dekkers, Boudewijn Buch, Pierre Janssen, kijk naar de deskundigen van 'Tussen Kunst & Kitsch'. Hun enthousiasme is zo groot, dat vinden mensen leuk om naar te kijken. En ze nemen ook nog wat van hun deskundigheid mee.” Eindredacteur Van der Kroon van 'TV3' is het met hem eens. ,,Juist bij deze onderwerpen is enthousiasme heel belangrijk. Ook al heeft een presentator nog zoveel kennis over cultuur, als er geen enthousiasme bij zit, landt het niet bij de kijkers.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden