Liefde tussen Moldaviërs en Moldaviërs bekoelt

Het heet Bessarabië, maar ook wel Moldavië, het gebied tussen de Proet en de Dnjestr. De afgelopen twee eeuwen verwisselde het menig maal van eigenaar; nu weer was het Russisch, dan weer Roemeens en ook eventjes onafhankelijk. Bij het instorten van het Sovjet-rijk scheidde 'de provincie' zich af en werd (opnieuw) de republiek Moldavië geboren. Maar hoe onafhankelijk is het en bij wie hoort het 'gespleten Moldavië' nou echt?

NICOLE LUCAS

Dáár is de andere kant van de rivier de Proet, waar Moldavië begint, één van de voormalige Sovjet-provincies. Tot het zich in 1991 afscheidde van Moskou lag Iasi slechts tien kilometer van het grote Sovjet-rijk verwijderd. Gemakkelijk heeft de stad, die ook wel 'de oude dame van de Roemeense cultuur' wordt genoemd, zich daar nooit onder gevoeld.

Veiliger voelde het zich toen de grens een rivier verder lag, voorbij de Dnjestr. Dat was het geval tussen de twee wereldoorlogen. Bij de vredesregelingen in 1918 kreeg Roemenië het zogeheten Bessarabië toegewezen, min of meer het gebied dat de huidige Republiek Moldavië omvat. Voor de Roemeense nationalisten was dat eigenlijk niet meer dan normaal: de mensen daar waren immers gewoon Roemenen en had het gebied in de veertiende eeuw geen deel uitgemaakt van het Roemeense vorstendom Moldavië ?

Stalin dacht daar anders over, want in 1940 pikte hij Bessarabië weer in. In juni kon hij, als gevolg van het Molotov-Von Ribbentrop-pact tussen nazi-Duitsland en de SovjetUnie, het gebied tamelijk ongehinderd bezetten. De Roemenen deden weliswaar een poging terug te vechten, maar moesten na de oorlog definitief erkennen dat hun grondgebied danig was ingekrompen. Sindsdien zijn er twee gebieden met de naam Moldavië: één ín Roemenië, één daaraan grenzend.

De vrouw op de markt in Iasi kan zich de tijd dat ze in Roemenië woonde niet echt meer herinneren. “En de Russen deden er ook alles om ons duidelijk te maken dat die periode eigenlijk een vergissing was”. Voor Stalin en zijn opvolgers mochten de inwoners van Moldavië alles zijn behalve Roemenen.

En dus werd hen veertig jaar lang voorgehouden dat de taal die ze spraken geen Roemeens, maar Moldavisch was, werd hen het cyrillisch schrift opgedrongen en allerlei slavische woorden, werden er op grote schaal Russen en andere 'nationaliteiten' geïmporteerd en werd de geschiedenis zo geschreven dat slechts één conclusie mogelijk was: Moldavië en de Moldaviërs hebben met Roemenië en de Roemenen niets te maken.

Die moeite leek eind jaren tachtig voor niets geweest. Net als in veel andere Sovjet-republieken begon ook in Moldavië het verzet tegen het door Moskou gedicteerde communisme als een beweging die pleitte voor erkenning van de weggedrukte identiteit.

Onder impuls van schrijvers en intellectuelen kwam er een brede volksbeweging op gang die herinvoering van het Latijnse alfabet eiste. En toen Moldavië zich in augustus 1991 (na de mislukte coup in Moskou) onafhankelijk verklaarde, werd het Roemeense volkslied Desteapta-te-Romana (ontwaak, Roemeen) ook de nationale hymne van Moldavië. De hereniging van de beide Moldavië's leek slechts een kwestie van tijd. Zowel in Moldavië als in Roemenië werd er in ieder geval openlijk over de mogelijkheid van unire (eenmaking) gesproken.

De marktkooplieden in Iasi, afkomstig van beide zijden van de Proet, herinneren zich van die tijd vooral dat ze erg benieuwd waren hoe het de 'broeders' aan de andere kant van de grens de afgelopen veertig jaar was vergaan. Want Roemenië en de Sovjet-Unie mochten dan tot hetzelfde 'kamp' hebben behoord, de grens tussen beide was erg gesloten, verkeer van personen was er maar nauwelijks.

De hernieuwde kennismaking is niet overal zo goed bevallen. “Ze zijn eigenlijk niet onze broeders, maar onze stiefbroeders”, zegt een Moldaviër van de rechteroever van de Proet. “Het zijn niet echt Roemenen meer: er zijn zoveel gemengde huwelijken geweest en ze zijn erg door de Russen beïnvloed. En daar houden we niet zo van.”

Ook bij de Moldavische van de suiker is de liefde bekoeld. “Ze zijn wel erg arrogant, de mensen hier. En iedere keer als er een diefstal wordt gepleegd, krijgen wij daarvan de schuld”. Het is dat ze bij haar in de buurt die suiker aan de straatstenen niet kwijt kan, anders kwam ze hier niet meer. Opvallend is ook dat beide Moldaviërs de taal ter sprake brengen. “We hebben nog wel eens moeite”, zeggen ze eensgezind, “om elkaar te verstaan.”

Het heeft vooral in Chisinau, de hoofdstad van Moldavië, geleid tot een opmerkelijk beleidsverandering. Zo nam eind juli het parlement een nieuwe grondwet aan, die verklaart dat niet het Roemeens, maar het Moldavisch de officiële taal van het land is. Het Roemeense volkslied mag niet meer worden gezongen. In afwachting van een nieuwe nog te componeren hymne, doet Moldavië het met een lied dat, o ironie, 'Limba Nostra' heet oftewel 'Onze taal' en dat begin 1990 nog een ondergronds symbool was van de strijd tegen Moskou.

Het geflirt met de westerbuur is de jonge republiek slecht bekomen. Voor diverse minderheden in Moldavië was aansluiting bij Roemenië immers geen aanlokkelijk perspectief. Zo riepen drie jaar geleden Russen en Oekraïners, op een smalle strook ten oosten van de Dnjestr, een eigen republiek uit, Trans-Dnjestr. Ze werden daarbij gesteund door het Veertiende Russische leger, dat ook actief deelnam aan de burgeroorlog die twee jaar gelden honderden slachtoffers maakte. Bovendien is inmiddels ook duidelijk dat veertig jaar Sovjet-Unie hebben geleid tot een economische structuur die zich niet zo maar veranderen laat. De Moldavische economie is voor bevoorrading en afzet sterk afhankelijk van Rusland en de Oekraïne. Met andere woorden: in korte tijd is de Moldaviërs duidelijk geworden dat ze meer te vrezen hebben van een boos Moskou dan te verwachten van een welwillend Boekarest. Liever een 'Pax Russica' en Russische olie dus, dan een linguïstische romance met Roemenië.

Niet dat ze daar in Boekarest erg veel begrip voor hebben. Van regeringszijde is in ieder geval zeer verontwaardigd op de jongste 'afwijzing' door Chisinau gereageerd, dat eerder Boekarest al tegen de schenen schopte door te besluiten lid te worden van het GOS. Minister van buitenlandse zaken Teodor Melescanu, die hardnekkig blijft spreken over 'de twee Roemeense staten' heeft de regering in Chisinau gewaarschuwd 'de feiten over onze etnische, culturele en linguïstische eenheid niet te verdraaien'.

Juist de 'Roemeense' Moldaviërs blijven er nuchter onder. “Bessarabië is van ons, dat weet iedereen”, zegt een inwoner van Iasi, “Maar als ze niet willen, dan niet. Dan moeten de VS hier maar een basis bouwen en alles hermetisch afgrendelen. Het hele zaakje daar is gewoon niet te vertrouwen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden