Opinie

Liefde tussen boer en varken zindert

DEN BOSCH - Twintig miljoen kilo mest in een jaar, stottert het varken over de productie van zijn soortgenoten. Miljárd, twintig miljárd, verbetert Connie hem: ,,üls ge wat zegt, zeg 't dan goe.''

In twee toneelstukken schurkt Zuidelijk Toneel Hollandia zich behaaglijk maar ook vol venijn aan tegen de situatie van de varkenshouderijen in Brabant. Het behagen doezelt in de verhouding mens en dier, het venijn sijpelt in de onnatuurlijke ontwikkelingen, die het milieu aantasten en bedrijven nopen zichzelf op te heffen. Wat dit betekent voor de boer, bekneld tussen regelgeving en verbondenheid met zijn dieren, daar gaat het over in 'Varkens/Boeren', dat uit twee korte toneelstukken bestaat.

Ze zijn totaal verschillend met een opvallende overeenkomst: er komt geen boer aan te pas. Het zijn de boerinnen en hun varkens die aan het woord komen, wat en passant veel zegt over de mondigheid en betrokkenheid van de huidige boerin, maar tegelijk emotie paart aan natuur en instinct.

In 'Truus en Connie', ontstaan uit interviews van Lex Bohlmeijer met betrokkenen, vergelijken beide boerinnen de geur van een zeug die gebigd heeft met die van een pasgeboren baby: 'Ja das net as dak me eige bevalling beleef dan weer'. Huiveringwekkend zijn de passages over een schone en een vuile dood, waarin het ruimen van een bedrijf met een executiewagen schril afsteekt tegen het slachten van een varken dat is gaan sukkelen. 'k Heb wel eens tegen de dierenarts gezegd; tege de tijd da ik eh denk Dan vraagde hem ok zo'n fleske'.

De werkelijkheid van dier en mens loopt voortdurend in elkaar over en dat laat Johan Simons ook in zijn regie gebeuren. De koren die Tom Blokdijk voor de varkens schreef laat hij een dialoog aangaan met de boerinnen. De varkens worden soms even achter luiken weggeborgen, maar lopen verder gewoon de scène in en uit.

Het verhaal over de slacht wordt overgoten met emmers vol bloed tot de zeug stuiptrekkend op de vloer ligt en later weer tot leven wordt gekieteld. De bedrijvigheid en de band tussen boer en varken wordt er goed mee getroffen, maar wat de voorstelling echt bijzonder en aangrijpend maakt is dat al dergelijke kleine ongewoonheden de alledaagsheid op een surrealistisch plan trekken, die je een blik vergunt in het achterhoofd van de personages.

Het met veel precisie uitgesproken en soms in hilarisch korte tussenwerpsels uiteengereten kunstdialect trekt je als het ware binnen in de gedachtengang van Truus breekbare en Connies nuchtere verzet tegen wat hen overkomt. Chris Nietveld en Elsie de Brauw maken er twee onnavolgbaar authentieke karakters van. De onhandige gestiek van Bram Coopmans beer doet pijnlijk het besef voelen, dat hij wordt geacht mee te werken aan het maken van de mens tot een hoger varken, maar zelf dat niveau nooit zal halen. En dan de fladderende armen van Linda Olthof die haar zeug gratie en zinnelijkheid verlenen.

Er borrelt wat aan jong talent bij Hollandia, dat zich wat mij betreft met deze voorstelling revancheert voor De Leenane Trilogie. Was dat een karikatuur van het platteland, 'Truus en Connie' overstijgt de anekdote zonder de realiteit te verliezen en is geestig door de juiste accenten zonder n boertigheid.

Hetzelfde geldt voor 'Nageslacht', het tweede stuk over hetzelfde onderwerp waarvoor Josse de Pauw en Kamiel Vanhole de tekst schreven. Pure poëzie is het, waarin het leven van een boerin en haar - na de ruiming - enig overgebleven varken wordt geschetst. Zij, zijn hoedster, hij, haar Prins van de Schouderkoteletten, zij die zojuist haar liefde sinds de schoolspeelplaats de laan heeft uitgestuurd, hij die zich al zes maanden vet laat mesten voor haar, hij die van haar houdt, zij die zijn slachter wordt.

Bert Luppes en Carola Arons maken een juweeltje van de twee in elkaar gevlochten monologen. De verknochtheid tussen beiden zindert er doorheen. 'Parlez moi d'amour' zingen zij. Tegelijk is er de angst voor het leven, het slagersmes.

Speelt 'Truus en Connie' in een kale betonnen ruimte met een aantal schuifdeuren, voor 'Nageslacht' ontwierpen Leo de Nijs en Maarten van Otterdijk een grasgroen dijkje met jonge boompjes waar Arons met opgestroopt jurkje wellustig overheen vliedt en waarachter Luppes verbaasd een nonchalant weggegooide sigaret oppikt.

Mooi is het spel dat regisseuse Floor Huygen hen laat spelen bij een buitenvenster; haar hitsigheid tegen zijn ronde lijfje en zijn mismoedige blik verraden de liefdeskloof tussen mens en varken, terwijl toch hun gehechtheid bewaard blijft.

'Truus en Connie' is aards en lichtvoetig, 'Nageslacht' is dichterlijk en persoonlijk. Samen geven zij een indringend beeld van het boerenleven en de liefdevolle band tussen mens en dier. Met 'Varkens/Boeren' toont Hollandia nog altijd het patent te hebben op het ware boerendrama.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden